Timbre Ear Training คือการฝึกหูให้สามารถแยกแยะคาแรคเตอร์ของเสียงเครื่องดนตรีได้อย่างละเอียด โดยสังเกตลักษณะของเสียงตั้งแต่ช่วงเริ่มต้น (Attack) องค์ประกอบความถี่ที่ทำให้เสียงมีลักษณะเฉพาะ (Harmonic Content) ไปจนถึงการเปลี่ยนแปลงของเสียงตามเวลา (Envelope) การฝึกนี้ช่วยให้เราอธิบายได้ว่าเสียงสองเสียงแตกต่างกันอย่างไร แม้จะเล่นโน้ตเดียวกันก็ตาม
ลองเปรียบเทียบเสียงกีต้าร์ไฟฟ้าที่ตั้งให้เป็นเสียง Clean หรือเสียงสะอาดที่ไม่มีความแตกพร่า กับเสียงเปียโนที่เล่นโน้ต A3 เหมือนกัน แม้จะเป็นโน้ตเดียวกัน แต่เรายังแยกเสียงทั้งสองออกจากกันได้ เพราะลักษณะของเสียงตอนเริ่มเล่น เนื้อเสียงระหว่างที่โน้ตกำลังดัง และการค่อย ๆ เบาลงของเสียงแตกต่างกัน บทความนี้จะแนะนำวิธีฝึกฟังรายละเอียดเหล่านั้นอย่างเป็นขั้นตอน ตั้งแต่การเปรียบเทียบเสียง การทดสอบโดยไม่รู้คำตอบล่วงหน้า ไปจนถึงการบันทึกผลการฝึก เพื่อให้นำทักษะที่ได้ไปใช้กับการเล่นดนตรี การเรียบเรียงเพลง และการบันทึกเสียงได้จริง
Timbre Ear Training ต่างจากการฝึกหูดนตรีแบบทั่วไปอย่างไร
การฝึกหูดนตรี หรือ Ear Training มีหลายรูปแบบ แต่ละรูปแบบช่วยพัฒนาทักษะการฟังคนละด้าน ขึ้นอยู่กับว่าเราต้องการฝึกฟังหรือทำความเข้าใจเรื่องใดจากเสียงดนตรี
- Pitch Recognition: ฝึกฟังและระบุระดับเสียงสูงต่ำของโน้ต
- Interval Recognition: ฝึกฟังระยะห่างของระดับเสียงระหว่างโน้ตสองตัว
- Chord Quality Recognition: ฝึกแยกลักษณะของคอร์ดจากเสียงที่ได้ยิน เช่น Major, Minor หรือ Dominant Seventh
- Timbre Recognition: ฝึกแยกคาแรคเตอร์ของเสียง โดยสังเกตลักษณะช่วงเริ่มต้น เนื้อเสียง และการเปลี่ยนแปลงของเสียงตั้งแต่ต้นจนจบโน้ต
ความแตกต่างสำคัญคือ การฝึกฟังคาแรคเตอร์เสียงไม่ได้มุ่งหาคำตอบว่าโน้ตที่ได้ยินเป็นโน้ตอะไร แต่ต้องการให้เราสังเกตว่าเสียงนั้นมีลักษณะอย่างไร และรายละเอียดส่วนใดทำให้เสียงหนึ่งแตกต่างจากอีกเสียงหนึ่ง
ตัวอย่างเช่น หากเล่นโน้ต A3 ด้วยกีต้าร์ไฟฟ้า Clean และเปียโน แล้วปรับความดังขณะฟังให้ใกล้เคียงกัน เราอาจยังแยกเสียงทั้งสองได้จากลักษณะการเริ่มต้นของเสียง ความสว่างของเนื้อเสียง หรือระยะเวลาที่เสียงค่อย ๆ เบาลงหลังจากเล่นโน้ต
แทนที่จะตอบเพียงว่าเสียงแรกเป็นกีต้าร์ ส่วนเสียงที่สองเป็นเปียโน ให้ลองสังเกตเพิ่มเติมว่า
- เสียงไหนมีหัวโน้ตคมชัดกว่า
- เสียงไหนฟังสว่างหรือทึบกว่า
- ความแตกต่างได้ยินชัดที่สุดในช่วงต้นหรือช่วงกลางของโน้ต
- เสียงไหนค้างอยู่นานกว่า และลักษณะเสียงเปลี่ยนไปอย่างไรขณะที่ค่อย ๆ เบาลง
เมื่อเริ่มอธิบายความแตกต่างเหล่านี้ได้ เราจะฟังเสียงเครื่องดนตรีได้ละเอียดขึ้น โดยไม่ต้องอาศัยเพียงความคุ้นเคยว่าเครื่องดนตรีแต่ละชนิดควรมีเสียงอย่างไร
การฟังลักษณะนี้เป็นส่วนหนึ่งของ Critical Listening หรือการฟังเชิงวิเคราะห์ ซึ่งช่วยให้เราเข้าใจรายละเอียดของเสียงมากขึ้น และนำความเข้าใจนั้นไปใช้ในการเล่นดนตรี การเลือกเสียงเครื่องดนตรี และการบันทึกเสียงได้
หากต้องการฝึกฟังความสัมพันธ์ระหว่างระดับโน้ตควบคู่กัน สามารถศึกษา บทความฝึกฟัง Interval ในเมโลดี้จากเพลงจริง เพื่อเรียนรู้การฟังทิศทางและระยะห่างของโน้ต ซึ่งเป็นทักษะที่ต่างจากการแยกคาแรคเตอร์เสียง
ก่อนฝึกฟังคาแรคเตอร์เสียง ต้องเข้าใจ Attack, Harmonic Content และ Envelope
เสียงเครื่องดนตรีไม่ได้มีลักษณะเหมือนเดิมตลอดเวลาตั้งแต่เริ่มเล่นจนเสียงเงียบไป แต่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ทั้งความดังและเนื้อเสียง
ตัวอย่างเช่น เมื่อกดแป้นเปียโน เราอาจได้ยินเสียงกระทบชัดเจนในช่วงแรก ก่อนที่ความคมของเสียงจะค่อย ๆ ลดลง เหลือเสียงสั่นพ้องที่เบาลงเรื่อย ๆ จนเงียบไป
การฝึกหูให้สังเกตความเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ได้ ควรเริ่มจากการทำความเข้าใจองค์ประกอบสำคัญสามด้าน ได้แก่ Attack, Harmonic Content และ Envelope
Attack และ Transient บอกอะไรเกี่ยวกับช่วงเริ่มต้นเสียง
Attack เกี่ยวข้องกับลักษณะการเริ่มต้นของเสียง ส่วน Transient หมายถึงการเปลี่ยนแปลงของสัญญาณเสียงอย่างรวดเร็ว ซึ่งมักสังเกตได้ชัดในจังหวะที่เครื่องดนตรีถูกดีด ตี หรือกระทบ
ตัวอย่างเสียงที่ควรลองสังเกต ได้แก่
- เสียงปิ๊กสัมผัสสายกีต้าร์ในจังหวะเริ่มดีด
- เสียงนิ้วหรือปิ๊กกระทบสายเบส
- เสียงช่วงแรกที่เกิดจากค้อนเปียโนกระทบสาย
- เสียงไม้กลองกระทบผิว Ride Cymbal
- เสียงลมหรือเสียงแทรกสั้น ๆ ขณะเริ่มเป่าเครื่องดนตรีบางชนิด
จุดที่ปิ๊กสัมผัสสายกีต้าร์เป็นหนึ่งในปัจจัยที่ทำให้เสียงช่วงเริ่มต้นของโน้ตมีคาแรคเตอร์แตกต่างกัน
เวลาฟัง Attack ไม่ควรสนใจเพียงว่าเสียงเริ่มต้นดังหรือเบา แต่ควรสังเกตด้วยว่าหัวโน้ตมีลักษณะคม แข็ง นุ่ม หรือค่อย ๆ ดังขึ้น
เสียงสองตัวอย่างอาจมีความดังใกล้เคียงกัน แต่ให้ความรู้สึกต่างกันได้ เพราะรายละเอียดของเสียงช่วงเริ่มต้นไม่เหมือนกัน
ตัวอย่างเช่น การดีดกีต้าร์ด้วยปิ๊กอาจทำให้ได้ยินเสียงสัมผัสสายแตกต่างจากการดีดด้วยนิ้ว แม้จะเล่นโน้ตเดียวกันก็ตาม อย่างไรก็ตาม เสียงที่ได้ยังขึ้นอยู่กับน้ำหนักมือ ตำแหน่งที่ดีด และอุปกรณ์ที่ใช้ด้วย
สิ่งสำคัญที่ควรเข้าใจคือ คาแรคเตอร์ของ Attack ไม่ได้ขึ้นอยู่กับความเร็วที่เสียงดังขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับองค์ประกอบความถี่และเสียงแทรกที่เกิดขึ้นในช่วงเริ่มต้นด้วย
หากต้องการเข้าใจว่าลักษณะการเริ่มต้นและการลดระดับเสียงช่วยให้เราแยกเสียงเครื่องดนตรีได้อย่างไร สามารถอ่าน บทเรียน Timbre and Envelope ของ University of New South Wales ซึ่งอธิบายความสัมพันธ์ระหว่าง Envelope, Attack และ Transient พร้อมตัวอย่างประกอบ
Harmonic Content ช่วยให้แยกเสียงสว่างกับเสียงทึบได้อย่างไร
Harmonic Content คือองค์ประกอบความถี่ของเสียงที่สัมพันธ์กับความถี่พื้นฐาน หรือ Fundamental Frequency โดย Harmonic ลำดับต่าง ๆ มีความถี่เป็นจำนวนเต็มเท่าของความถี่พื้นฐาน เช่น 2 เท่า หรือ 3 เท่า
ความดังของ Harmonic แต่ละลำดับมีส่วนทำให้เสียงมีคาแรคเตอร์แตกต่างกัน แม้จะมีความถี่พื้นฐานเท่ากันก็ตาม
ตัวอย่างกราฟความถี่จำลองที่มีสัดส่วนพลังงานในแต่ละย่านต่างกัน เพื่อช่วยทำความเข้าใจความสว่างและความทึบของเสียง
สำหรับการฝึกหู เราไม่จำเป็นต้องระบุความถี่ของ Harmonic ทุกตัวให้ถูกต้อง แต่ควรเริ่มจากการฟังว่าเสียงนั้นมีลักษณะอย่างไร และแตกต่างจากเสียงอีกตัวอย่างตรงไหน
คำที่นิยมใช้บรรยายลักษณะเสียง ได้แก่
- Bright: เสียงสว่าง มีรายละเอียดของความถี่สูงเด่นชัด
- Dark: เสียงทึบ มีความถี่สูงเด่นน้อยกว่า
- Warm: เสียงที่ฟังแล้วให้ความรู้สึกอบอุ่น ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับสมดุลของความถี่หลายช่วงร่วมกัน
- Buzzy: เสียงที่มีลักษณะหึ่ง ๆ หรือคล้ายเสียงคราง โดยมีองค์ประกอบความถี่หลายส่วนเด่นออกมา
- Noise-like: เสียงที่มีลักษณะคล้ายเสียงซ่าหรือเสียงฟุ้ง และอาจไม่มีระดับโน้ตที่ชัดเจน
คำเหล่านี้ช่วยให้เราบรรยายสิ่งที่ได้ยินได้ละเอียดขึ้น แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกคำจะมีความหมายเป็นค่าทางฟิสิกส์ที่วัดออกมาเป็นตัวเลขได้โดยตรง
นอกจากนี้ เสียงที่มี Harmonic ในย่านความถี่สูงเด่นกว่า ไม่ได้หมายความว่าจะเป็นเสียงที่ดีกว่าเสมอไป เพราะเสียงที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับเครื่องดนตรี วิธีเล่น และบทบาทของเสียงนั้นในเพลง
ตัวอย่างเช่น เสียงกีต้าร์ที่มีความถี่สูงเด่นอาจช่วยให้ได้ยินโน้ตชัดขึ้นเมื่อเล่นร่วมกับเครื่องดนตรีหลายชิ้น แต่หากเครื่องดนตรีอื่นมีเสียงความถี่สูงเด่นอยู่แล้ว ก็อาจทำให้เสียงโดยรวมฟังแหลมหรือจัดเกินไปได้
ดังนั้น การฝึกหูจึงไม่ใช่การตัดสินว่าเสียงสว่างดีกว่าเสียงทึบ แต่เป็นการฝึกให้ฟังออกว่าเสียงแต่ละแบบมีลักษณะอย่างไร และเหมาะกับสถานการณ์ใด
หากต้องการเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่าง Fundamental, Partial และ Overtone มากขึ้น สามารถอ่าน บทความ Harmonic Series ของ GooddyMusic เพื่อศึกษาว่าองค์ประกอบความถี่เหล่านี้มีส่วนสร้างคาแรคเตอร์เสียงอย่างไร ก่อนนำความรู้มาฝึกฟังเสียงจริง
Envelope ทำให้เสียงที่เล่นโน้ตเดียวกันฟังต่างกันได้อย่างไร
Envelope เป็นแนวคิดที่ใช้อธิบายลักษณะของเสียง โดยมีสองเรื่องสำคัญที่ควรแยกให้ออก เพราะแม้จะเกี่ยวข้องกัน แต่ไม่ได้หมายถึงสิ่งเดียวกัน
Amplitude Envelope คือรูปแบบการเปลี่ยนแปลงของระดับสัญญาณเสียงตามเวลา เช่น เสียงเริ่มดังขึ้นอย่างรวดเร็ว ก่อนจะค่อย ๆ เบาลง
Spectral Envelope คือภาพรวมของการกระจายพลังงานเสียงในย่านความถี่ต่าง ๆ ณ ช่วงเวลาที่กำลังพิจารณา ซึ่งช่วยให้เข้าใจว่าเนื้อเสียงมีความถี่ช่วงใดเด่นกว่าช่วงอื่น
กล่าวให้เข้าใจง่ายขึ้น Amplitude Envelope ช่วยอธิบายว่าเสียงดังขึ้นหรือเบาลงอย่างไร ส่วน Spectral Envelope ช่วยอธิบายว่าในเสียงนั้นมีพลังงานกระจายอยู่ในย่านความถี่ต่าง ๆ อย่างไร
ผู้ที่ต้องการเห็นภาพการกระจายพลังงานในย่านความถี่ต่าง ๆ สามารถศึกษา เรื่อง Spectral Envelope จาก Timbre and Orchestration Resource ซึ่งมีตัวอย่างเปรียบเทียบลักษณะความถี่ของเสียงโอโบและคลาริเน็ต ช่วยให้เข้าใจว่าความแตกต่างของสมดุลความถี่มีส่วนกำหนดคาแรคเตอร์เสียงอย่างไร
นอกจากนี้ สมดุลความถี่ของเสียงยังเปลี่ยนไปตามเวลาได้ด้วย เช่น เสียงที่มีความถี่สูงเด่นในช่วงแรก อาจค่อย ๆ ฟังทึบลงเมื่อเสียงเริ่มเบา
สำหรับ Amplitude Envelope เรามักพบแบบจำลอง ADSR ซึ่งแบ่งออกเป็นสี่ช่วง
- Attack: ช่วงที่เสียงเริ่มดังขึ้นจนถึงระดับสูงสุดหรือระดับที่กำหนด
- Decay: ช่วงที่ความดังลดลงจากระดับสูงสุดไปยังระดับ Sustain
- Sustain: ระดับความดังที่คงอยู่ขณะกดโน้ตหรือกระตุ้นเสียงอย่างต่อเนื่องตามแบบจำลอง
- Release: ช่วงที่เสียงค่อย ๆ เบาลงหลังปล่อยโน้ตหรือหยุดกระตุ้นเสียง
การปรับปุ่มควบคุมบนซินธิไซเซอร์ช่วยให้ทดลองฟังความเปลี่ยนแปลงของเสียงได้ขณะเล่นโน้ต
ADSR เป็นแบบจำลองที่มีประโยชน์มาก โดยเฉพาะกับ Synthesizer แต่ไม่ได้หมายความว่าเครื่องดนตรีอะคูสติกทุกชนิดจะมีทั้งสี่ช่วงอย่างชัดเจน
ตัวอย่างเช่น เมื่อดีดสายกีต้าร์แล้วปล่อยให้สั่น เสียงมักจะค่อย ๆ เบาลงเรื่อย ๆ โดยไม่มีช่วงที่ความดังคงที่อย่างชัดเจน เช่นเดียวกับเสียงเปียโนที่โดยทั่วไปจะเริ่มลดความดังลงหลังค้อนกระทบสาย
ดังนั้น ในการฝึกหูจึงไม่จำเป็นต้องพยายามแบ่งเสียงทุกชนิดออกเป็น ADSR ให้ครบ แต่ควรตั้งใจฟังว่าความดังและเนื้อเสียงเปลี่ยนไปอย่างไร ตั้งแต่เริ่มเล่นโน้ตจนเสียงเงียบลง
ฝึกแยก Attack, Body และ Tail ก่อนระบุชื่อเครื่องดนตรี
เมื่อเข้าใจองค์ประกอบพื้นฐานของเสียงแล้ว ขั้นต่อไปคือการลองฟังเสียงหนึ่งเสียงโดยแบ่งออกเป็นสามช่วง ได้แก่ Attack, Body และ Tail
วิธีนี้ช่วยให้เราไม่รีบตัดสินว่าเสียงที่ได้ยินเป็นเครื่องดนตรีชนิดใดจากความคุ้นเคยเพียงอย่างเดียว แต่หันมาสังเกตรายละเอียดของเสียงทีละส่วนก่อน
Attack / Onset — ฟังว่าเสียงเริ่มต้นอย่างไร
เริ่มจากฟังช่วงแรกของโน้ต แล้วสังเกตว่าเสียงดังขึ้นทันทีหรือค่อย ๆ ดังขึ้น
ลองฟังว่ามีเสียงดีด เสียงกระทบ หรือเสียงแทรกสั้น ๆ เกิดขึ้นพร้อมกับหัวโน้ตหรือไม่ รวมถึงสังเกตว่าช่วงเริ่มต้นของเสียงมีความคมชัดมากน้อยเพียงใด
ในขั้นนี้ยังไม่จำเป็นต้องตอบว่าเป็นเครื่องดนตรีอะไร ให้ลองใช้คำง่าย ๆ บรรยายสิ่งที่ได้ยิน เช่น หัวเสียงคม เสียงกระทบเบา หรือเสียงค่อย ๆ ดังขึ้น
Body — ฟังเนื้อเสียงระหว่างที่โน้ตกำลังดัง
ต่อมาให้ตั้งใจฟังช่วงกลางของโน้ต โดยสังเกตว่าเสียงมีความสว่าง ความทึบ หรือความหนาแน่นมากน้อยเพียงใด
ลองฟังด้วยว่ามีเสียงสั่นพ้องร่วมอยู่หรือไม่ และเนื้อเสียงเปลี่ยนไปจากตอนเริ่มต้นอย่างไร
Body ไม่จำเป็นต้องมีความดังเท่าเดิมตลอดเวลา เพราะเครื่องดนตรีหลายชนิดมีเสียงที่ค่อย ๆ เบาลงตั้งแต่หลังเริ่มเล่น
Tail / Decay — ฟังว่าเสียงค่อย ๆ หายไปอย่างไร
สุดท้ายให้ฟังช่วงที่เสียงกำลังเบาลงจนใกล้เงียบ
สังเกตว่าเสียงลดความดังอย่างรวดเร็วหรือค่อย ๆ จางลง และลักษณะเสียงช่วงท้ายยังเหมือนกับตอนเริ่มต้นหรือไม่
บางครั้งความถี่สูงอาจลดลงเร็วกว่าความถี่ช่วงอื่น ทำให้ปลายเสียงฟังทึบลง ขณะที่เครื่องดนตรีบางชนิดอาจมีเสียงสั่นพ้องค้างอยู่หลังจากหยุดเล่นแล้ว
เมื่อฟังครบทั้งสามช่วง จึงค่อยลองระบุว่าเสียงนั้นน่าจะมาจากเครื่องดนตรีชนิดใด พร้อมอธิบายเหตุผลที่ใช้ตัดสิน
ลำดับการฝึกที่ใช้ได้ตลอดบทความคือ
LISTEN → IDENTIFY CUE → COMPARE → ISOLATE → BLIND TEST → VERIFY → APPLY
อธิบายเป็นภาษาไทยได้ว่า
ฟังภาพรวม → หาจุดสังเกต → เปรียบเทียบ → แยกฟังรายละเอียด → ทดสอบโดยไม่รู้เฉลย → ตรวจคำตอบ → นำไปใช้จริง
Listening Experiment 1 — ฝึกแยกเสียงกีต้าร์ Clean กับเปียโน
แบบฝึกแรกเป็นการเปรียบเทียบเสียงเครื่องดนตรีสองชนิด โดยพยายามให้ทั้งสองเสียงเล่นโน้ตเดียวกันและมีความดังใกล้เคียงกัน เพื่อให้เราสังเกตความแตกต่างของคาแรคเตอร์เสียงได้ง่ายขึ้น
ขั้นที่ 1 เตรียมเสียง A และ B
- เตรียมเสียงกีต้าร์ไฟฟ้า Clean และเสียงเปียโนที่เล่นโน้ตเดียวกัน เช่น A3
- ใช้เสียงโน้ตเดี่ยว ไม่เล่นคอร์ดหรือทำนองหลายโน้ตต่อเนื่องกัน
- เลือกเสียงที่ไม่ได้ใส่ Reverb, Chorus, Distortion หรือเอฟเฟคอื่นที่ไม่จำเป็น
- พยายามให้ตัวอย่างเสียงทั้งสองมีระยะเวลาใกล้เคียงกัน
- ปรับความดังขณะฟังให้ใกล้เคียงกัน และเช็คว่าไม่มีเสียงแตกพร่าจากสัญญาณที่ดังเกินไป หรือ Clipping
หากอัดเสียงจากเครื่องดนตรีจริง ควรคำนึงด้วยว่าตำแหน่งไมโครโฟน สภาพห้อง ปิ๊กอัพ และวิธีเล่น ล้วนมีผลต่อเสียงที่บันทึกได้
ขั้นที่ 2 ฟังโดยรู้ว่าเป็นเสียงเครื่องดนตรีอะไร
เปิดเสียงกีต้าร์กับเปียโนสลับกัน โดยรอบแรกให้ฟังภาพรวมก่อน ยังไม่ต้องพยายามวิเคราะห์ทุกรายละเอียดพร้อมกัน
จากนั้นลองฟังซ้ำทีละช่วง โดยเริ่มจาก Attack ตามด้วย Body และ Tail แล้วจดลักษณะเสียงที่สังเกตได้
ตัวอย่างวิธีจดบันทึกอาจเป็นดังนี้
เสียง A
- Attack: ได้ยินเสียงสัมผัสสั้น ๆ ในช่วงเริ่มต้น
- Body: เนื้อเสียงค่อนข้างเรียบ และมีรายละเอียดของความถี่สูงบางส่วน
- Tail: เสียงค่อย ๆ เบาลงอย่างต่อเนื่อง
เสียง B
- Attack: ได้ยินเสียงกระทบช่วงเริ่มต้นชัดเจน
- Body: มีเสียงสั่นพ้องและรายละเอียดของเสียงหลายส่วน
- Tail: เสียงบางส่วนยังค้างอยู่ได้นานกว่าส่วนอื่น
ข้อความเหล่านี้เป็นเพียงตัวอย่างการจดสิ่งที่ได้ยิน ไม่ได้หมายความว่ากีต้าร์หรือเปียโนทุกตัวจะมีลักษณะเสียงตามนี้เสมอไป เพราะวิธีเล่นและการบันทึกเสียงอาจทำให้ผลที่ได้แตกต่างกัน
ขั้นที่ 3 ปิดชื่อไฟล์แล้วลองทายเสียง
ให้ผู้ช่วยสุ่มเปิดเสียงทั้งสอง หรือเตรียมไฟล์ที่ไม่แสดงชื่อเครื่องดนตรี
ทุกครั้งที่ฟัง ให้จดว่าเป็นเสียง A หรือ B พร้อมอธิบายว่าใช้รายละเอียดส่วนใดในการตัดสิน เช่น ลักษณะหัวโน้ต ความสว่างของเนื้อเสียง หรือระยะเวลาที่เสียงค้างอยู่
หลังเปิดเฉลยแล้ว ให้ฟังเสียงเดิมอีกครั้งเพื่อเช็คว่าสิ่งที่สังเกตไว้ตรงกับเสียงจริงหรือไม่
หากทายชื่อเครื่องดนตรีผิด แต่สามารถอธิบายความแตกต่างของ Attack หรือ Tail ได้ชัดเจน การฝึกครั้งนั้นก็ยังมีประโยชน์ เพราะเป้าหมายสำคัญคือการพัฒนาความละเอียดในการฟัง ไม่ใช่เพียงทายชื่อเครื่องดนตรีให้ถูก
Listening Experiment 2 — ฝึกฟัง Harmonic Content โดยไม่เปลี่ยนโน้ต
แบบฝึกนี้ใช้เสียงต้นฉบับเพียงไฟล์เดียว แล้วปรับองค์ประกอบความถี่เพื่อสร้างเสียงสำหรับเปรียบเทียบ
วิธีนี้ช่วยลดความแตกต่างจากเครื่องดนตรีและวิธีเล่น ทำให้เราสังเกตผลของการเปลี่ยนสมดุลความถี่ได้ง่ายขึ้น โดยไม่ต้องกังวลว่าเสียงที่ต่างกันเกิดจากการเล่นโน้ตคนละครั้ง
เตรียมเสียงสองแบบที่มีสมดุลความถี่ต่างกัน
นำไฟล์เสียงโน้ตเดี่ยวมาทำสำเนา แล้วเตรียมเป็นสองแบบ
- เสียง A: เสียงต้นฉบับที่ยังไม่ได้ปรับแต่ง
- เสียง B: เสียงเดียวกันที่ผ่าน EQ หรือ Low-Pass Filter เพื่อลดความถี่สูงบางส่วน
ไม่ต้องเปลี่ยนระดับโน้ต ความเร็ว หรือใส่เอฟเฟคอื่นเพิ่มเติม
เมื่อใช้ Low-Pass Filter เสียง B อาจฟังทึบลง เพราะองค์ประกอบความถี่สูงถูกลดระดับ แต่เสียงจะเปลี่ยนไปมากน้อยแค่ไหนขึ้นอยู่กับไฟล์ต้นฉบับและการตั้งค่า Filter
หลังปรับ EQ แล้ว ควรเช็คความดังอีกครั้ง เพราะการลดความถี่บางช่วงอาจทำให้เสียงโดยรวมเบาลงด้วย
ฟังโดยไม่ดูหน้าจอ EQ
เปิดเสียง A และ B สลับกัน แล้วลองตอบคำถามต่อไปนี้
- เสียงไหนมีรายละเอียดของความถี่สูงเด่นกว่า
- เสียงไหนฟังทึบกว่ากัน
- ความแตกต่างได้ยินชัดที่สุดในช่วง Attack หรือ Body
- หากฟังเฉพาะช่วงกลางของโน้ต ยังแยกเสียงทั้งสองออกหรือไม่
แบบฝึกนี้ไม่จำเป็นต้องทายค่า Cutoff Frequency ให้ถูกต้อง แต่ควรอธิบายได้ว่าเสียงเปลี่ยนไปอย่างไร เช่น เสียงทึบลง ปลายเสียงลดลง หรือรายละเอียดบางส่วนฟังไม่ชัดเท่าเดิม
ข้อควรระวังคือ EQ หรือ Filter อาจเปลี่ยนรายละเอียดช่วงเริ่มต้นของเสียงด้วย ไม่ได้ส่งผลเฉพาะช่วงกลางของเสียงเท่านั้น
หากต้องการเน้นการฟังสมดุลความถี่ ให้ลองเลือกฟังช่วง Body ที่เสียงกระทบตอนเริ่มต้นไม่เด่นมากนัก
เมื่อเริ่มฟังความสว่างและความทึบออกแล้ว ควรเปลี่ยนไปทดลองกับไฟล์เสียงอื่นด้วย เพื่อให้แน่ใจว่าเรากำลังแยกความแตกต่างของเสียงได้จริง ไม่ใช่เพียงจำลักษณะของไฟล์เดิม
Listening Experiment 3 — ลดความเด่นของ Attack แล้วเปรียบเทียบเสียง
แบบฝึกนี้ช่วยให้สังเกตว่าช่วงเริ่มต้นของโน้ตมีผลต่อคาแรคเตอร์เสียงมากเพียงใด โดยใช้ไฟล์ต้นฉบับเดียวกัน แล้วปรับให้หัวเสียงเบาลงเพื่อนำมาเปรียบเทียบ
สร้างเสียงเปรียบเทียบจากไฟล์เดียวกัน
เลือกไฟล์เสียงโน้ตเดี่ยวหนึ่งไฟล์ แล้วทำสำเนาเป็นสองแบบ
- เสียง A: เสียงต้นฉบับ
- เสียง B: เสียงที่ลดความเด่นของช่วงเริ่มต้นด้วย Fade-In หรือการปรับ Envelope
พยายามให้ช่วงกลางและช่วงท้ายของเสียงทั้งสองใกล้เคียงกันมากที่สุด เพื่อให้ความแตกต่างที่ต้องการฟังอยู่ที่ช่วงเริ่มต้นเป็นหลัก
ระหว่างแก้ไขควรระวังไม่ให้เกิดเสียงคลิก เสียงรบกวน หรือเสียงผิดปกติจากการตัดต่อ
จากนั้นปรับความดังขณะฟังให้เหมาะสม โดยไม่ปรับจนความแตกต่างของ Attack ที่ต้องการทดลองหายไป
ฟังว่าคาแรคเตอร์เสียงเปลี่ยนไปอย่างไร
เปิดเสียง A และ B สลับกัน แล้วสังเกตว่า
- เมื่อหัวเสียงเบาลง เสียงโดยรวมฟังนุ่มขึ้นหรือไม่
- ยังได้ยินรายละเอียดของการดีดหรือตีชัดเท่าเดิมหรือเปล่า
- เสียงยังให้ความรู้สึกเหมือนมาจากเครื่องดนตรีชนิดเดิมหรือไม่
ผลที่ได้อาจแตกต่างกันตามเสียงต้นฉบับ การลด Attack ไม่ได้ทำให้เสียงเปลี่ยนเป็นเครื่องดนตรีอีกชนิดหนึ่งเสมอไป
นอกจากนี้ การใช้ Fade-In ยังทำให้รายละเอียดที่ได้ยินในช่วงต้นเปลี่ยนไปด้วย จึงควรมองว่าเป็นการทดลองลดความเด่นของช่วงเริ่มต้นเสียง ไม่ใช่วิธีแยกควบคุมทุกองค์ประกอบของ Attack ได้อย่างสมบูรณ์
Listening Experiment 4 — ฝึกแยกกีต้าร์ เบส เปียโน และฉาบ
เมื่อเริ่มฟังความแตกต่างของ Attack และสมดุลความถี่ได้แล้ว ขั้นต่อไปคือการฝึกฟังเครื่องดนตรีหลายชนิดที่สร้างเสียงด้วยวิธีต่างกัน
แบบฝึกนี้ยากขึ้นเล็กน้อย เพราะนอกจากคาแรคเตอร์เสียงแล้ว ระดับโน้ต วิธีเล่น และวิธีบันทึกเสียงอาจแตกต่างกันไปพร้อมกันด้วย
จุดสังเกตเสียงของเครื่องดนตรีแต่ละชนิด
กีต้าร์ Clean
- Attack: ฟังเสียงปิ๊กหรือนิ้วสัมผัสสาย รวมถึงความคมของหัวโน้ต
- Body: ฟังความสว่าง เนื้อเสียง และการสั่นของสาย
- Tail: ฟังว่าเสียงค่อย ๆ เบาลงอย่างไร และปลายเสียงเปลี่ยนไปจากตอนเริ่มต้นหรือไม่
เบส
- Attack: ฟังความแตกต่างของเสียงช่วงแรกเมื่อเล่นด้วยนิ้วหรือปิ๊ก
- Body: ฟังเนื้อเสียงย่านต่ำและรายละเอียดที่ช่วยให้ได้ยินระดับโน้ตชัดเจน
- Tail: ฟังระยะเวลาที่เสียงค้างอยู่ รวมถึงลักษณะเสียงเมื่อผู้เล่นหยุดการสั่นของสาย
เปียโน
- Attack: ฟังเสียงช่วงแรกที่เกิดจากค้อนกระทบสาย
- Body: ฟังการสั่นพ้องและการเปลี่ยนแปลงของเนื้อเสียง
- Tail: ฟังว่าเสียงลดระดับความดังลงอย่างไร และแตกต่างกันหรือไม่เมื่อใช้ Pedal
Ride Cymbal
- Attack: ฟังเสียงไม้กลองกระทบผิวฉาบ
- Body: ฟังเสียงโลหะ เสียงฟุ้งคล้าย Noise และองค์ประกอบความถี่ที่ไม่เรียงตัวเป็น Harmonic อย่างชัดเจน
- Tail: ฟังเสียงสั่นพ้องที่ค่อย ๆ จางลงหลังการตี
รายการนี้เป็นแนวทางช่วยสังเกตเสียง ไม่ได้หมายความว่าเครื่องดนตรีทุกตัวจะต้องมีคาแรคเตอร์ตามที่อธิบายไว้ทั้งหมด
เปรียบเทียบกีต้าร์ เบส และเปียโนด้วยโน้ตเดียวกัน
หากต้องการลดผลจากความแตกต่างของระดับโน้ต สามารถเลือกโน้ต A2 เป็นจุดเริ่มต้นได้ เพราะกีต้าร์ เบส และเปียโนต่างก็สามารถเล่นโน้ตนี้ได้
ตัวอย่างตำแหน่งที่ใช้เล่น ได้แก่
- กีต้าร์ที่จูนมาตรฐาน: สาย 5 เปิด
- เบสที่จูนมาตรฐาน: สาย A เฟร็ต 12
- เปียโน: คีย์ A2
อย่างไรก็ตาม การเล่นสายเปิดกับการกดเฟร็ตอาจทำให้คาแรคเตอร์เสียงแตกต่างกัน แม้ระดับโน้ตจะเท่ากันก็ตาม
ดังนั้น หากต้องการฝึกให้ละเอียดขึ้น ควรจดตำแหน่งที่เล่น วิธีเล่น และวิธีอัดเสียงเอาไว้ด้วย เพื่อช่วยพิจารณาว่าความแตกต่างที่ได้ยินอาจเกิดจากปัจจัยใดบ้าง
ฝึกฟัง Ride Cymbal โดยไม่ต้องเทียบระดับโน้ต
Ride Cymbal แตกต่างจากกีต้าร์ เบส และเปียโน เพราะเสียงฉาบจำนวนมากมีองค์ประกอบความถี่ที่ไม่ได้สัมพันธ์กันเป็น Harmonic อย่างชัดเจน และอาจไม่มี Fundamental ที่ผู้ฟังระบุเป็นโน้ตได้แน่นอน
จึงไม่จำเป็นต้องพยายามเปรียบเทียบฉาบด้วยระดับโน้ตเดียวกับเครื่องดนตรีอื่น
ให้เปลี่ยนมาสังเกตว่าเสียงฉาบเริ่มต้นอย่างไร มีเสียงฟุ้งหรือเสียงโลหะมากน้อยแค่ไหน และเสียงสั่นพ้องค้างอยู่นานเพียงใด
ลองใช้ Ride ใบเดิม ตีตำแหน่งเดิมด้วยน้ำหนักใกล้เคียงกันหลายครั้ง แล้วฟังความสม่ำเสมอของ Attack และ Tail
เมื่อเริ่มแยกรายละเอียดเหล่านี้ได้แล้ว จึงค่อยเปลี่ยนไปเปรียบเทียบกับ Ride อีกใบหนึ่ง
การฝึกแบบนี้ช่วยให้เข้าใจว่าความแตกต่างของคาแรคเตอร์เสียงไม่จำเป็นต้องอธิบายผ่านระดับโน้ตเสมอไป
ฝึก Timbre Ear Training ด้วย Blind A/B และ ABX Listening Test
เมื่อฟังเสียงตัวอย่างเดิมหลายครั้ง เราอาจเริ่มจำได้ว่าไฟล์ไหนเป็นเสียงอะไร หรือจำลำดับการเปิดเสียงได้โดยไม่รู้ตัว
การทดสอบแบบ Blind Listening จึงช่วยตรวจสอบว่าเราแยกเสียงได้จากรายละเอียดที่ได้ยินจริง หรือเพียงอาศัยความคุ้นเคยกับตัวอย่างเดิม
A/B Comparison — ฟังเปรียบเทียบโดยรู้ความแตกต่าง
เริ่มจากเตรียมเสียงสองแบบที่ทราบเงื่อนไขอยู่แล้ว
A = เสียงกีต้าร์ Clean ต้นฉบับ
B = เสียงเดียวกันที่ลดความถี่สูงด้วย Low-Pass Filter
เปิดเสียงสลับกันตามลำดับ A → B → A → B
ระหว่างฟังให้สังเกตว่าเสียงไหนสว่างกว่า เสียงไหนทึบกว่า และความแตกต่างเด่นชัดในช่วงใด
ขั้นตอนนี้มีเป้าหมายเพื่อให้หูคุ้นเคยกับจุดสังเกต ก่อนจะเริ่มทดสอบโดยปิดเฉลย
Blind Listening — สุ่มเสียงโดยไม่บอกคำตอบ
เมื่อเริ่มฟังความแตกต่างออกแล้ว ให้ซ่อนชื่อไฟล์หรือให้ผู้ช่วยสุ่มเปิดเสียง
ทุกครั้งที่ฟัง ให้จดคำตอบพร้อมเหตุผลที่ใช้ตัดสินก่อนเปิดเฉลย
ควรเปลี่ยนลำดับการเปิดหลาย ๆ รอบ เพื่อป้องกันการจำลำดับแทนการฟังรายละเอียดของเสียง
หากตอบผิด ให้กลับไปฟังจุดที่ใช้ตัดสินอีกครั้ง แล้วพิจารณาว่าที่ฟังผิดเป็นเพราะอะไร
ABX Test — ทดสอบว่าเสียง X ตรงกับ A หรือ B
การฟังเปรียบเทียบเสียงโดยไม่รู้เฉลยช่วยทดสอบว่าผู้ฝึกแยกความแตกต่างของเสียงได้จริงหรือไม่
ABX Test เป็นการทดสอบที่มีเสียงอ้างอิงสองแบบ คือ A และ B จากนั้นจะมีเสียง X ให้ฟัง โดยผู้ทดสอบต้องตอบว่า X เป็นเสียงเดียวกับ A หรือ B
ตัวอย่างเช่น
- A: เสียงต้นฉบับ
- B: เสียงเดียวกันที่ผ่าน Low-Pass Filter
- X: เสียงที่สุ่มเลือกมาจาก A หรือ B
ผู้ฟังสามารถเปิดเสียงอ้างอิงเพื่อเปรียบเทียบตามกติกาที่กำหนด แล้วจดคำตอบก่อนเปิดเฉลย
เพื่อให้ผลการทดสอบน่าเชื่อถือมากขึ้น ควรควบคุมเงื่อนไขดังนี้
- ปรับความดังขณะฟังให้ใกล้เคียงกัน
- ไม่เปลี่ยนระดับโน้ตหรือความเร็วโดยไม่จำเป็น
- ใช้หูฟังหรือลำโพงชุดเดิม และฟังในสภาพแวดล้อมเดียวกัน
- สุ่มลำดับเสียงโดยไม่ให้ผู้ทดสอบรู้คำตอบ
- ไม่แสดงชื่อไฟล์หรือข้อมูลที่อาจบอกเฉลย
- ทดลองหลายรอบและจดผลที่เกิดขึ้นจริง
หากนำเสียงจากเครื่องดนตรีคนละชนิดมาทดสอบ ผลที่ได้อาจสะท้อนความแตกต่างจากทั้งเครื่องดนตรี วิธีเล่น สภาพห้อง และวิธีบันทึกเสียงร่วมกัน
แต่หากต้องการฝึกแยกความแตกต่างขององค์ประกอบเสียงด้านใดด้านหนึ่งโดยเฉพาะ ควรใช้ไฟล์ต้นฉบับเดียวกันแล้วปรับเพียงตัวแปรที่ต้องการศึกษา
หัวใจของ ABX ไม่ใช่แค่การทายให้ถูก แต่เป็นการตรวจสอบว่าหูสามารถแยกความแตกต่างที่ต้องการทดสอบได้จริงหรือไม่
จะรู้ได้อย่างไรว่าฝึก Timbre Ear Training ดีขึ้นจริง
การฝึกหูไม่ควรวัดผลจากจำนวนครั้งที่ทายชื่อเครื่องดนตรีถูกเพียงอย่างเดียว เพราะบางครั้งเราอาจจำเสียงของไฟล์เดิมได้ แต่ยังแยกความแตกต่างเมื่อเปลี่ยนไปฟังเสียงใหม่ไม่ได้
ควรประเมินพัฒนาการจากสามด้านต่อไปนี้
1. อธิบายความแตกต่างของเสียงได้ละเอียดขึ้น
จากเดิมที่ตอบเพียงว่าเสียงสองเสียงไม่เหมือนกัน เริ่มสามารถบอกได้ว่าต่างกันตรง Attack, Body หรือ Tail
ตัวอย่างเช่น จากเดิมที่พูดว่า "เสียง A คมกว่า" อาจอธิบายได้ละเอียดขึ้นว่า "เสียง A มีเสียงกระทบตอนเริ่มต้นเด่นกว่า แต่ช่วงกลางของเสียงทั้งสองใกล้เคียงกัน"
การอธิบายแบบนี้แสดงให้เห็นว่าเราเริ่มสังเกตเสียงเป็นส่วน ๆ ได้ดีขึ้น
2. แยกเสียงได้สม่ำเสมอเมื่อสุ่มเปิดหลายครั้ง
หากแยกเสียงได้ถูกต้องเพียงครั้งเดียว ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าเราฟังความแตกต่างออกอย่างสม่ำเสมอ
ควรทดลองซ้ำโดยเปลี่ยนลำดับการเปิด แล้วบันทึกคำตอบทุกครั้ง
หากสามารถแยกเสียงได้อย่างสม่ำเสมอ และใช้รายละเอียดที่ได้ยินเป็นเหตุผลในการตัดสิน ก็เป็นสัญญาณว่าทักษะการฟังกำลังพัฒนาขึ้น
3. นำวิธีฟังไปใช้กับเสียงที่ไม่เคยได้ยินมาก่อน
อีกสิ่งหนึ่งที่ควรทดสอบคือ เมื่อเปลี่ยนเครื่องดนตรี เปลี่ยนวิธีเล่น หรือใช้ไฟล์เสียงใหม่ เรายังสามารถสังเกต Attack, Body และ Tail ได้หรือไม่
หากทำได้ แสดงว่าเราไม่ได้เพียงจำเสียงของไฟล์เดิม แต่เริ่มนำหลักการฟังไปใช้กับสถานการณ์อื่นได้แล้ว
ตัวอย่าง Listening Log สำหรับจดผลการฝึก
การจดบันทึกจะช่วยให้เห็นว่าฟังผิดตรงไหน และควรกลับไปฝึกเรื่องใดเพิ่มเติม
สามารถใช้แบบฟอร์มต่อไปนี้ได้
TIMBRE LISTENING LOG
- วันที่ฝึก: __________________
- แหล่งเสียง A / B: __________________
- ระดับโน้ตและวิธีเล่น: __________________
- วิธีบันทึกเสียง / เอฟเฟค / ความดัง: __________________
- ลักษณะ Attack ที่ได้ยิน: __________________
- ลักษณะ Body และสมดุลความถี่: __________________
- ลักษณะ Tail และการลดระดับเสียง: __________________
- คำตอบก่อนเปิดเฉลย: __________________
- คำตอบจริง: __________________
- เหตุผลที่ใช้แยกเสียง: __________________
- จุดที่ฟังผิดหรือยังไม่มั่นใจ: __________________
- สิ่งที่ควรกลับไปฝึกซ้ำ: __________________
ตัวอย่างการจดบันทึกที่ยังให้ข้อมูลไม่มากคือ
"ตอบผิด เสียง B คือเปียโน"
แต่หากจดว่า
"ตอบผิดเพราะใช้ความยาวของเสียงช่วงท้ายเป็นหลัก เมื่อกลับไปฟังอีกครั้งพบว่าเสียงช่วงเริ่มต้นมีรายละเอียดการกระทบต่างจากที่คิดไว้ ครั้งหน้าควรฟัง Attack ให้ชัดก่อน"
บันทึกแบบหลังจะช่วยให้รู้ว่าความผิดพลาดเกิดจากการฟังส่วนไหน และควรปรับวิธีสังเกตอย่างไร
เมื่อมีบันทึกจากการฝึกหลายครั้งแล้ว จึงค่อยนำมาเปรียบเทียบว่าความแม่นยำและความสามารถในการอธิบายเสียงดีขึ้นหรือไม่ โดยไม่จำเป็นต้องกำหนดคะแนนมาตรฐานเดียวกันสำหรับทุกคน
นำทักษะการฟัง Timbre ไปใช้กับการเล่นและเรียบเรียงเพลงอย่างไร
เมื่อเริ่มแยกคาแรคเตอร์เสียงได้ละเอียดขึ้น เราจะเข้าใจมากขึ้นว่าวิธีเล่นและอุปกรณ์ต่าง ๆ ส่งผลต่อเสียงที่ได้ยินอย่างไร
ทักษะนี้สามารถนำไปใช้ได้ทั้งกับการฝึกเครื่องดนตรี การเล่นร่วมวง การเลือกเสียงสำหรับเรียบเรียงเพลง และการบันทึกเสียง
มือกีต้าร์ — แยกความแตกต่างจากการดีดและปิ๊กอัพ
มือกีต้าร์สามารถใช้ทักษะนี้เพื่อฟังว่าความเปลี่ยนแปลงของเสียงเกิดจากวิธีดีดหรือตำแหน่งปิ๊กอัพ
ลองอัดเสียงโน้ตเดียวกันโดยใช้ปิ๊กอัพตำแหน่งเดิม แล้วเปลี่ยนวิธีดีดสองแบบเพื่อเปรียบเทียบ
หลังจากนั้นให้ทดลองเปลี่ยนตำแหน่งปิ๊กอัพ โดยพยายามรักษาวิธีดีดให้ใกล้เคียงเดิม
ฟังว่า Attack และเนื้อเสียงเปลี่ยนไปอย่างไร และความแตกต่างที่ได้ยินสัมพันธ์กับสิ่งที่เปลี่ยนในการทดลองหรือไม่
หากต้องการฝึกควบคุมน้ำหนักมือให้เสียงช่วงเริ่มต้นมีความสม่ำเสมอมากขึ้น สามารถศึกษา บทความฝึกควบคุม Dynamics ด้วยการอัดเสียงตัวเอง แล้วนำวิธีอัดเสียงและฟังย้อนหลังมาทดลองร่วมกับแบบฝึกนี้
มือเบส — ฟัง Attack และ Body ให้เข้ากับ Groove
สำหรับมือเบส ความคมของหัวโน้ตกับความหนักแน่นของเนื้อเสียงไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนไปในทิศทางเดียวกันเสมอ
ลองอัดโน้ตเดียวกันด้วยนิ้วและปิ๊ก โดยพยายามรักษาตำแหน่งที่เล่นและเงื่อนไขการบันทึกให้ใกล้เคียงกัน
จากนั้นฟังว่าเสียงช่วงเริ่มต้นแตกต่างกันอย่างไร และช่วงกลางของโน้ตยังมีคาแรคเตอร์เหมือนเดิมหรือไม่
เมื่อลองนำเสียงทั้งสองไปฟังร่วมกับ Kick Drum จะช่วยให้ประเมินได้ว่าเสียงเบสแบบไหนทำให้จังหวะชัดเจน และเข้ากับ Groove ของเพลงมากกว่า
เป้าหมายไม่ใช่การหาวิธีเล่นที่ดีที่สุดสำหรับทุกเพลง แต่เป็นการเลือกคาแรคเตอร์เสียงให้เหมาะกับบทบาทของเบสในวง
มือกลอง — ฟังผลของตำแหน่งตีและการตอบสนองของกลอง
มือกลองสามารถนำวิธีฝึกนี้ไปใช้กับ Snare, Tom และ Cymbal ได้เช่นกัน
ตัวอย่างเช่น ลองตี Ride Cymbal บริเวณ Bow และ Bell แล้วเปรียบเทียบความแตกต่างของเสียงกระทบ เนื้อเสียง และการสั่นพ้อง
สำหรับกลองที่มีหนังกลอง ลองตีบริเวณใกล้กลางหนังเทียบกับตำแหน่งที่ห่างออกมา โดยพยายามใช้น้ำหนักการตีใกล้เคียงกัน
จากนั้นสังเกตว่า Attack, Ring และ Decay เปลี่ยนไปอย่างไร
การฟังแบบนี้ช่วยให้มือกลองเลือกตำแหน่งตีและวิธีสร้างเสียงได้ตรงกับคาแรคเตอร์ที่ต้องการมากขึ้น
มือคีย์บอร์ด — เลือกเสียงให้เหมาะกับเพลง ไม่ใช่ดูแค่ชื่อ Preset
เมื่อเลือกเสียง Piano, Electric Piano หรือ Synth ไม่ควรตัดสินจากชื่อ Preset เพียงอย่างเดียว
ควรฟังว่าเสียงนั้นเริ่มต้นเร็วหรือช้าแค่ไหน มีเนื้อเสียงหนาแน่นเพียงใด และเสียงช่วงท้ายค้างอยู่นานจนกระทบกับช่องว่างระหว่างโน้ตหรือไม่
ตัวอย่างเช่น ในท่อนที่ต้องการเล่นคอร์ดสั้น ๆ ให้จังหวะชัดเจน เสียงที่มี Attack ชัดและหยุดได้กระชับอาจเหมาะกว่าเสียงที่มีหางยาว
แต่หากต้องการเสียงที่ช่วยสร้างบรรยากาศต่อเนื่อง เสียงที่ค่อย ๆ ดังขึ้นและค้างอยู่นานอาจตอบโจทย์ได้ดีกว่า
สิ่งสำคัญคือเลือกจากลักษณะเสียงที่ได้ยินและหน้าที่ของเครื่องดนตรีในเพลง ไม่ใช่เลือกเพียงเพราะชื่อ Preset ดูเข้ากับแนวเพลง
งานบันทึกเสียง — ใช้การฟังช่วยเลือกตำแหน่งไมโครโฟน
ทักษะการฟังคาแรคเตอร์เสียงยังช่วยให้ตัดสินใจเลือกตำแหน่งรับเสียงได้อย่างมีเหตุผลมากขึ้น
ตัวอย่างเช่น ลองอัดกีต้าร์โปร่งจากตำแหน่งไมโครโฟนสองตำแหน่ง โดยพยายามรักษาวิธีเล่นและระดับการบันทึกเสียงให้ใกล้เคียงกัน
ตัวอย่างการวางไมโครโฟนบริเวณคอกีต้าร์โปร่ง ก่อนทดลองเปลี่ยนตำแหน่งเพื่อเปรียบเทียบคาแรคเตอร์เสียงที่บันทึกได้
จากนั้นเปรียบเทียบว่าเสียงแต่ละตำแหน่งมี Attack, Body และ Tail แตกต่างกันอย่างไร
หากตำแหน่งหนึ่งทำให้ได้ยินรายละเอียดการดีดสายชัดกว่า ขณะที่อีกตำแหน่งให้เสียงสั่นพ้องของตัวกีต้าร์มากกว่า ก็สามารถนำสิ่งที่ได้ยินมาใช้เลือกเสียงให้เหมาะกับเพลงได้
วิธีคิดนี้ช่วยให้เริ่มแก้ปัญหาจากแหล่งกำเนิดเสียงและการบันทึก แทนที่จะหวังปรับ EQ เพื่อแก้ทุกอย่างในขั้นตอนมิกซ์ภายหลัง
ข้อผิดพลาดที่ทำให้การฝึกฟังคาแรคเตอร์เสียงไม่ได้ผล
แม้จะมีแบบฝึกที่ดี แต่หากเงื่อนไขการฟังไม่เหมาะสม ก็อาจทำให้เราเข้าใจความแตกต่างของเสียงผิดไปได้
ปัญหาต่อไปนี้เป็นสิ่งที่ควรระวังระหว่างฝึก
เปิดเสียง A และ B ด้วยความดังไม่เท่ากัน
เสียงที่ดังกว่าอาจทำให้เรารู้สึกว่าเสียงนั้นชัดกว่า เต็มกว่า หรือมีรายละเอียดมากกว่า ทั้งที่ส่วนหนึ่งเกิดจากระดับความดังที่ต่างกัน
ก่อนเปรียบเทียบจึงควรปรับความดังที่ได้ยินให้ใกล้เคียงกัน โดยเฉพาะการทดลองที่ใช้ EQ หรือ Envelope
เปลี่ยนระดับโน้ตพร้อมกับเปลี่ยนเครื่องดนตรี
หากนำเสียงเบสโน้ตต่ำไปเปรียบเทียบกับกีต้าร์โน้ตสูง ความแตกต่างที่ได้ยินย่อมเกี่ยวข้องกับทั้งระดับโน้ตและคาแรคเตอร์เสียง
จึงไม่ควรสรุปว่าความแตกต่างทั้งหมดเกิดจากเครื่องดนตรีคนละชนิดเพียงอย่างเดียว
หากต้องการฝึกแยก Timbre โดยตรง ควรเลือกโน้ตที่มีระดับเสียงเท่ากันหรือใกล้เคียงกันก่อน เมื่อเครื่องดนตรีที่นำมาเทียบสามารถทำได้
ใช้ไฟล์เสียงที่มีเอฟเฟคหรือสภาพห้องต่างกันมาก
ตัวอย่างเช่น เสียงกีต้าร์ที่ใส่ Reverb อาจมีหางเสียงยาวกว่าเปียโนที่อัดแบบไม่มีเอฟเฟค
แต่ไม่ได้หมายความว่ากีต้าร์ชนิดนั้นมีเสียงค้างตามธรรมชาตินานกว่าเปียโนเสมอไป
หากต้องการเปรียบเทียบเสียงจากเครื่องดนตรี ควรพยายามลดความแตกต่างจากเอฟเฟค ห้อง และวิธีบันทึกให้มากที่สุด
จำชื่อ Preset แทนการฟังเสียงจริง
ชื่ออย่าง Warm Piano, Bright Guitar หรือ Soft Bass อาจทำให้เราคาดเดาลักษณะเสียงไว้ก่อนเริ่มฟัง
วิธีแก้คือปิดชื่อ Preset หรือซ่อนข้อมูลของไฟล์ แล้วลองบรรยายสิ่งที่ได้ยินด้วยตัวเอง
การฝึกแบบนี้ช่วยให้เราให้ความสำคัญกับเสียงจริง มากกว่าคำอธิบายที่ผู้สร้าง Preset ตั้งไว้
ดู Spectrum Analyzer มากกว่าฟังด้วยหู
Spectrum Analyzer เป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์ในการตรวจสอบองค์ประกอบความถี่ แต่ไม่ควรใช้แทนการฝึกฟัง
หากเปิดดูกราฟก่อน เราอาจตัดสินล่วงหน้าว่าเสียงควรเป็นอย่างไรจากสิ่งที่เห็นบนหน้าจอ
ลำดับที่เหมาะสมกว่าคือ
ฟังด้วยหูก่อน → อธิบายสิ่งที่ได้ยิน → ใช้เครื่องมือตรวจสอบ → กลับมาฟังอีกครั้ง
วิธีนี้ช่วยให้เครื่องมือทำหน้าที่ยืนยันหรือทบทวนสิ่งที่เราสังเกต ไม่ใช่บอกคำตอบแทนการฟัง
สับสน Attack ของเสียงกับ Attack ของ Compressor
คำว่า Attack สามารถพบได้ทั้งในการอธิบายลักษณะเสียงและการตั้งค่า Compressor แต่ไม่ได้หมายถึงสิ่งเดียวกัน
Attack ในการฟังคาแรคเตอร์เสียงเกี่ยวข้องกับลักษณะของเสียงช่วงเริ่มต้นที่เรารับรู้
ส่วน Attack Time ของ Compressor คือค่าที่เกี่ยวข้องกับความเร็วในการตอบสนองของระบบลด Gain หลังสัญญาณเข้าเงื่อนไขที่กำหนด
แม้ทั้งสองเรื่องเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของเสียงตามเวลา แต่ควรแยกความหมายให้ชัดเจน
เปิดเสียงดังเกินไปหรือฝึกนานจนหูล้า
การฟังเสียงต่อเนื่องเป็นเวลานานโดยไม่พัก อาจทำให้สังเกตรายละเอียดได้ยากขึ้น
ขณะเดียวกัน การเปิดเสียงดังเกินไปก็เพิ่มความเสี่ยงต่อการได้ยิน โดยเฉพาะเมื่อทดลองฟังเสียงกระทบหรือความถี่สูงซ้ำหลายครั้ง
ควรใช้ระดับเสียงที่ฟังสบายและปลอดภัย รวมถึงพักหูเป็นระยะ เพื่อให้สามารถสังเกตความแตกต่างของเสียงได้อย่างมีสมาธิ
สรุป Timbre Ear Training และวิธีฝึกฟังคาแรคเตอร์เสียงอย่างเป็นระบบ
การฝึกหูด้าน Timbre ช่วยให้เราสังเกตและอธิบายคาแรคเตอร์เสียงได้ละเอียดขึ้น โดยเริ่มจากการฟัง Attack, Body และ Tail แยกออกจากกัน แทนที่จะตัดสินจากความคุ้นเคยกับชื่อเครื่องดนตรีเพียงอย่างเดียว
ควรเริ่มฝึกด้วยเสียงสองตัวอย่างที่มีระดับโน้ต ความดัง และเงื่อนไขการบันทึกใกล้เคียงกัน จากนั้นจึงทดลองเปรียบเทียบเสียงโดยเปลี่ยนทีละตัวแปร และใช้ Blind Listening หรือ ABX Test ช่วยตรวจสอบว่าสามารถแยกความแตกต่างได้อย่างสม่ำเสมอหรือไม่
เมื่อเริ่มฟังออกว่าเสียงสองเสียงต่างกันตรงไหน และอธิบายเหตุผลที่ใช้แยกเสียงได้ชัดเจนขึ้น ทักษะนี้จะช่วยให้ตัดสินใจเรื่องวิธีเล่น คาแรคเตอร์เครื่องดนตรี การเลือกเสียงสำหรับเรียบเรียงเพลง และการบันทึกเสียงได้อย่างมั่นใจและมีเหตุผลมากขึ้น
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น