เวลาไปดูคอนเสิร์ตหรือชมวิดีโอการแสดงสด หลายคนอาจเคยสังเกตเห็นนักร้องสวมหูฟังขนาดเล็กอยู่ในหูทั้งสองข้าง ทั้งที่ภายในงานก็มีเสียงเพลงดังออกมาจากลำโพงขนาดใหญ่อยู่แล้ว จึงเกิดความสงสัยว่า ทำไมนักร้องใส่หูฟังบนเวที และหูฟังเหล่านั้นช่วยให้นักร้องได้ยินเสียงอะไรบ้าง
หูฟังชนิดนี้เรียกว่า In-Ear Monitor (IEM) เป็นอุปกรณ์ที่ช่วยให้นักร้องได้ยินเสียงที่จำเป็นระหว่างการแสดง เช่น เสียงร้องของตัวเอง เสียงเครื่องดนตรีจากสมาชิกในวง และเสียงนับจังหวะที่ใช้ในคอนเสิร์ตบางงาน ที่น่าสนใจคือ เสียงที่นักร้องได้ยินผ่านหูฟังอาจแตกต่างจากเสียงเพลงที่ผู้ชมได้ยินจากลำโพงหน้าเวทีอย่างมาก
ทำไมนักร้องใส่หูฟังบนเวที ทั้งที่มีลำโพงคอนเสิร์ตอยู่แล้ว
ลำโพงขนาดใหญ่ที่เราเห็นในคอนเสิร์ตส่วนใหญ่มีหน้าที่กระจายเสียงไปยังบริเวณผู้ชม แต่สำหรับนักร้องที่อยู่บนเวที การได้ยินเสียงร้องของตัวเองอย่างชัดเจนอาจไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะมีเสียงจากเครื่องดนตรีหลายชนิดดังอยู่รอบตัว
ลองนึกภาพนักร้องที่กำลังยืนอยู่ใกล้ชุดกลอง ขณะเดียวกันมือกีต้าร์ก็กำลังเล่นผ่านแอมป์ โดยมีเสียงเบสและคีย์บอร์ดดังขึ้นพร้อมกัน หากเสียงเครื่องดนตรีเหล่านี้ดังกลบเสียงร้อง นักร้องอาจได้ยินเสียงตัวเองไม่ชัด จนยากที่จะตรวจสอบว่ากำลังร้องตรงทำนองและเข้าจังหวะกับวงได้ดีเพียงใด
In-Ear Monitor จึงช่วยส่งเสียงที่นักร้องต้องการฟังเข้าสู่หูโดยตรง ไม่ว่าจะเป็นเสียงร้องของตัวเอง เสียงเครื่องดนตรีที่ช่วยให้ร้องตรงคีย์ หรือเสียงจังหวะที่ช่วยให้ร้องพร้อมกับวงได้แม่นยำขึ้น
เมื่อได้ยินเสียงเหล่านี้ชัดเจน นักร้องก็สามารถควบคุม Pitch หรือระดับเสียงสูงต่ำของโน้ต รวมถึง Timing หรือความแม่นยำในการร้องให้ตรงจังหวะได้สะดวกขึ้น โดยไม่ต้องอาศัยการฟังเสียงที่ดังอยู่รอบเวทีเพียงอย่างเดียว
อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่นักร้องทุกคนจำเป็นต้องใช้ IEM เพราะบางคอนเสิร์ตยังใช้ลำโพงมอนิเตอร์ที่วางอยู่บนพื้นเวที เพื่อส่งเสียงกลับมาให้นักร้องฟัง ขณะที่บางเวทีก็ใช้ลำโพงมอนิเตอร์ร่วมกับหูฟังตามความเหมาะสม
In-Ear Monitor คืออะไร ต่างจากหูฟังสำหรับฟังเพลงทั่วไปอย่างไร
In-Ear Monitor หรือ IEM คือหูฟังที่ช่วยให้นักร้องและนักดนตรีได้ยินเสียงที่ต้องการระหว่างการร้องหรือเล่นเครื่องดนตรี โดยในการแสดงสดมักใช้งานร่วมกับระบบเสียงที่สามารถเลือกและปรับความดังของเสียงร้องกับเครื่องดนตรีแต่ละชิ้นได้
คำว่า Monitoring ในงานดนตรีหมายถึงการฟังเพื่อตรวจสอบเสียงที่กำลังร้องหรือเล่นอยู่ เช่น นักร้องฟังเสียงตัวเองเพื่อควบคุมการร้อง หรือมือกลองฟังเสียงเบสเพื่อให้เล่นเข้าจังหวะกับมือเบสได้อย่างแม่นยำ
หากเปรียบเทียบกับหูฟังที่เราใช้ในชีวิตประจำวัน จะเห็นความแตกต่างได้ชัดเจนขึ้นดังนี้
- หูฟังสำหรับฟังเพลงทั่วไป: ใช้ฟังเพลงจากโทรศัพท์ คอมพิวเตอร์ หรือเครื่องเล่นเพลง โดยปกติผู้ฟังจะได้ยินเพลงที่ผ่านการมิกซ์เสียงเรียบร้อยแล้ว
- หูฟังสำหรับฝึกดนตรีหรือแกะเพลง: ใช้ฟังรายละเอียดของเสียงร้อง คอร์ด จังหวะ และเสียงเครื่องดนตรี เพื่อช่วยในการฝึกซ้อมหรือแกะเพลง
- In-Ear Monitor บนเวที: ใช้รับเสียงจากระบบมอนิเตอร์ของการแสดง ซึ่งสามารถปรับความดังของเสียงร้องและเครื่องดนตรีแต่ละชิ้นให้เหมาะกับความต้องการของนักร้องหรือนักดนตรีได้
หูฟัง In-Ear Monitor สวมอยู่ภายในใบหู โดยมีสายคล้องเหนือใบหูและทอดลงด้านหลังเพื่อให้กระชับระหว่างการแสดง
ตัวอย่างเช่น นักร้องอาจต้องการได้ยินเสียงร้องของตัวเองเด่นกว่าเสียงกีต้าร์ ขณะที่มือกลองอาจต้องการได้ยินเสียงเบสชัดเป็นพิเศษ เพื่อให้เล่นร่วมกับมือเบสได้ตรงจังหวะมากขึ้น
สิ่งสำคัญที่ควรเข้าใจคือ หูฟัง IEM เป็นเพียงส่วนหนึ่งของระบบมอนิเตอร์ ไม่ได้ทำหน้าที่มิกซ์เสียงด้วยตัวเอง เพราะยังต้องอาศัยเครื่องมิกซ์เสียงและอุปกรณ์อื่น ๆ ช่วยปรับเสียงและส่งสัญญาณมายังหูฟัง
นอกจากนี้ ระบบ IEM ไม่จำเป็นต้องส่งเสียงแบบไร้สายเสมอไป เพราะบางระบบส่งเสียงผ่านสายโดยตรง ส่วนตัวหูฟังก็ไม่จำเป็นต้องมีไดรเวอร์หรือลำโพงขนาดเล็กหลายตัวอยู่ภายในทุกคู่ และหูฟัง IEM บางรุ่นยังสามารถนำมาใช้ฟังเพลงทั่วไปได้เช่นกัน
สำหรับผู้ที่สนใจการฟังเสียงเพื่อฝึกดนตรีหรือบันทึกเสียงที่บ้าน สามารถอ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับ หูฟังมอนิเตอร์กับลำโพงมอนิเตอร์สำหรับการอัดซ้อมและเช็คเสียงดนตรีที่บ้าน ซึ่งมีวัตถุประสงค์และลักษณะการใช้งานแตกต่างจากระบบมอนิเตอร์บนเวทีคอนเสิร์ต
ทำไมนักร้องใส่หูฟังบนเวที และได้ยินเสียงอะไรบ้าง
เสียงที่นักร้องได้ยินผ่านหูฟังไม่จำเป็นต้องเป็นเสียงเพลงเต็มวงเหมือนที่ผู้ชมได้ยิน แต่เป็นเสียงจากแหล่งต่าง ๆ ที่นำมาผสมกันให้เหมาะกับความต้องการของนักร้องระหว่างการแสดง
การจัดเสียงลักษณะนี้เรียกว่า Monitor Mix หรือการมิกซ์เสียงสำหรับผู้แสดง โดยเสียงที่นักร้องอาจได้ยินมีดังต่อไปนี้
เสียงร้องของตัวเอง เพื่อช่วยควบคุมโน้ตและจังหวะ
เสียงอย่างหนึ่งที่นักร้องมักต้องการได้ยินอย่างชัดเจนคือเสียงร้องของตัวเอง โดยไมโครโฟนจะรับเสียงร้องแล้วส่งผ่านระบบมอนิเตอร์กลับมายังหูฟัง
เมื่อได้ยินเสียงตัวเองชัดขึ้น นักร้องก็สามารถใช้เสียงนั้นช่วยตรวจสอบและควบคุมการร้องได้ เช่น
- ฟังว่าตัวเองร้องโน้ตสูงหรือต่ำตรงกับทำนองเพลงหรือไม่
- เช็คว่าเริ่มร้องและจบประโยคได้ตรงจังหวะหรือไม่
- ควบคุมความดังเบาของเสียงร้องให้เหมาะกับอารมณ์ของเพลง
- ฟังเสียงร้องประสาน เพื่อให้ร้องเข้ากับสมาชิกคนอื่นในวง
ตัวอย่างเช่น หากนักร้องต้องร้องโน้ตสูงในท่อน Chorus การได้ยินเสียงตัวเองชัดเจนจะช่วยให้สังเกตได้ง่ายขึ้นว่ากำลังร้องสูงหรือต่ำกว่าโน้ตที่ต้องการ
อย่างไรก็ตาม การได้ยินเสียงร้องชัดขึ้นไม่ได้หมายความว่าจะร้องตรงโน้ตได้โดยอัตโนมัติ เพราะนักร้องยังต้องอาศัยทักษะการฟังและความสามารถในการควบคุมเสียงของตัวเองด้วย
ดังนั้น IEM จึงไม่ใช่อุปกรณ์สำหรับแก้เสียงร้องเพี้ยน และไม่ได้ทำหน้าที่เหมือน Auto-Tune แต่เป็นเครื่องมือที่ช่วยให้นักร้องได้ยินเสียงตัวเองชัดขึ้น เพื่อนำไปใช้ควบคุมการร้องระหว่างการแสดง
เสียงเครื่องดนตรีจากสมาชิกในวง
นอกจากเสียงร้องของตัวเองแล้ว นักร้องอาจได้ยินเสียงกีต้าร์ เบส กลอง คีย์บอร์ด และเสียงร้องประสานจากสมาชิกคนอื่นด้วย
อย่างไรก็ตาม เสียงเครื่องดนตรีแต่ละชิ้นไม่จำเป็นต้องดังเท่ากัน เพราะนักร้องอาจต้องการได้ยินเครื่องดนตรีบางชนิดชัดกว่าเครื่องดนตรีอื่น ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับลักษณะของเพลงและสิ่งที่จำเป็นต่อการร้อง
ตัวอย่างเช่น หากเพลงมีท่อนร้องที่ต้องอาศัยเสียงเปียโนช่วยจับคีย์ นักร้องอาจขอให้เพิ่มเสียงคีย์บอร์ดในหูฟัง เพื่อให้ได้ยินคอร์ดชัดขึ้นและร้องทำนองได้ตรงกับคีย์ของเพลง
ส่วนเพลงที่มีจังหวะซับซ้อน นักร้องอาจต้องการให้เสียงกระเดื่องกลองหรือเครื่องดนตรีที่ช่วยบอกจังหวะดังเด่นขึ้น เพื่อให้ร้องได้ตรงกับจังหวะของวง
การปรับเสียงให้เหมาะกับความต้องการเช่นนี้ ช่วยให้นักร้องได้ยินสิ่งที่จำเป็นชัดเจนขึ้น โดยไม่ต้องเพิ่มความดังของเครื่องดนตรีทุกชิ้นไปพร้อมกัน
เสียง Click Track สำหรับช่วยรักษาจังหวะ
ในบางคอนเสิร์ต นักร้องหรือนักดนตรีอาจได้ยินเสียงคลิกที่ดังเป็นจังหวะสม่ำเสมออยู่ในหูฟัง เสียงนี้เรียกว่า Click Track
Click Track ทำหน้าที่คล้ายเสียง Metronome หรือเครื่องให้จังหวะที่ใช้ฝึกซ้อมดนตรี โดยช่วยให้นักดนตรีรักษาความเร็วของเพลงและเล่นได้ตรงตามจังหวะที่กำหนดไว้
ตัวอย่างเช่น คอนเสิร์ตที่มีภาพวิดีโอ แสงไฟ หรือเสียงประกอบซึ่งต้องทำงานให้สัมพันธ์กับจังหวะเพลง อาจใช้ Click Track เป็นเสียงอ้างอิง เพื่อช่วยให้นักดนตรีเล่นได้ตรงกับช่วงเวลาที่กำหนดไว้
อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกคอนเสิร์ตจะใช้ Click Track เพราะแต่ละวงมีรูปแบบการแสดงแตกต่างกัน เช่น
- บางวงใช้ Click Track ตลอดเพลง
- บางวงใช้เฉพาะเพลงหรือช่วงที่จำเป็น
- บางวงส่งเสียง Click Track ให้มือกลองหรือสมาชิกบางคนเท่านั้น
- บางวงเล่นสดโดยไม่ใช้ Click Track เลย
อีกเรื่องหนึ่งที่ควรเข้าใจคือ การใช้ Click Track ไม่ได้หมายความว่านักร้องกำลังลิปซิงก์หรือไม่ได้ร้องสด เพราะเสียงคลิกมีหน้าที่ช่วยรักษาจังหวะ ไม่ใช่เสียงร้องที่บันทึกไว้ล่วงหน้า
เสียง Click Track มีหลักการคล้ายเมโทรนอมที่ใช้ซ้อมดนตรี หากต้องการเข้าใจการรักษาความเร็วและการแบ่งจังหวะให้ละเอียดขึ้น บทความเรื่อง เมโทรนอมสำหรับซ้อมดนตรี จะช่วยอธิบายวิธีใช้เสียงคลิกเพื่อฝึกความแม่นยำของจังหวะได้ชัดเจนขึ้น
มือกลองและมือเบสใช้ In-Ear Monitor ระหว่างเล่นสด เพื่อช่วยให้ได้ยินเสียงที่จำเป็นต่อการเล่นจังหวะร่วมกัน
เสียง Count-in และ Cue สำหรับบอกจุดเริ่มหรือเปลี่ยนท่อนเพลง
ระบบมอนิเตอร์ในบางคอนเสิร์ตอาจมีเสียงนับก่อนเริ่มเพลง หรือเสียงสัญญาณที่ช่วยบอกให้นักร้องและนักดนตรีรู้ว่าต้องเตรียมทำอะไรในช่วงถัดไปของการแสดง
เสียงที่ใช้ในลักษณะนี้มีสองประเภทที่พบได้บ่อย ได้แก่ Count-in และ Cue
Count-in คือเสียงนับก่อนเริ่มเล่น เช่น "หนึ่ง สอง สาม สี่" เพื่อให้สมาชิกวงที่ได้รับสัญญาณรู้ว่าจะต้องเริ่มเพลงพร้อมกันเมื่อใด
ส่วน Cue คือเสียงสัญญาณสำหรับบอกให้ผู้แสดงเตรียมทำสิ่งที่กำหนดไว้ เช่น เตรียมเริ่มร้อง เตรียมเข้าท่อน Chorus หรือเตรียมเล่นเพลงถัดไป
เสียง Cue อาจเป็นเสียงพูดสั้น ๆ เสียงนับ หรือเสียงสัญญาณที่ทีมงานเตรียมไว้ล่วงหน้า เพื่อให้ผู้แสดงรู้ว่าต้องทำอะไรและเมื่อใด
อย่างไรก็ตาม บางคอนเสิร์ตไม่ได้ใช้เสียงเหล่านี้เลย และในบางงานก็ส่งสัญญาณให้เฉพาะนักร้องหรือนักดนตรีที่จำเป็นต้องใช้ ไม่ได้ส่งให้สมาชิกทุกคนได้ยินเหมือนกัน
เสียงผู้ชมและบรรยากาศรอบเวที
หลายคนอาจไม่รู้ว่าเสียงเชียร์จากผู้ชมก็สามารถส่งเข้ามาในหูฟังของนักร้องได้เช่นกัน
เนื่องจาก IEM ที่สวมกระชับสามารถช่วยลดเสียงภายนอก นักร้องบางคนจึงอาจได้ยินเสียงคนดูเบาลงเมื่อเทียบกับการฟังด้วยหูเปล่า
เพื่อให้นักร้องยังได้ยินบรรยากาศภายในคอนเสิร์ต ระบบมอนิเตอร์บางชุดจึงใช้ Ambient Microphone หรือไมโครโฟนรับเสียงบรรยากาศ ติดตั้งไว้เพื่อรับเสียงเชียร์หรือเสียงรอบเวที แล้วส่งเสียงเหล่านั้นกลับเข้ามาในหูฟัง
วิธีนี้ช่วยให้นักร้องได้ยินเสียงผู้ชมไปพร้อมกับเสียงร้องและเสียงเครื่องดนตรี โดยทีมงานสามารถปรับความดังของเสียงแต่ละส่วนให้เหมาะสมได้
อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกคอนเสิร์ตจะใช้ไมโครโฟนรับเสียงบรรยากาศ และไม่ได้หมายความว่าหูฟัง IEM ทุกคู่จะมีไมโครโฟนชนิดนี้ติดตั้งอยู่ภายใน
เสียงในหูฟังนักร้องต่างจากเสียงที่คนดูคอนเสิร์ตได้ยินอย่างไร
แม้นักร้องและผู้ชมจะอยู่ในคอนเสิร์ตเดียวกัน แต่เสียงที่แต่ละฝ่ายได้ยินอาจแตกต่างกันมาก เพราะระบบเสียงสำหรับผู้ชมกับระบบมอนิเตอร์สำหรับผู้แสดงมีหน้าที่ไม่เหมือนกัน
Front of House Mix คือเสียงที่จัดให้ผู้ชมฟัง
Front of House หรือ FOH เป็นคำที่ใช้เรียกงานควบคุมเสียงสำหรับผู้ชมคอนเสิร์ต ส่วน FOH Mix หมายถึงการมิกซ์เสียงสำหรับส่งไปยังลำโพงหลักที่กระจายเสียงให้ผู้ชม
ผู้ควบคุมเสียงจะปรับความดังและความสมดุลของเสียงร้อง กีต้าร์ เบส กลอง และเครื่องดนตรีอื่น ๆ เพื่อให้ผู้ชมได้ยินองค์ประกอบต่าง ๆ ของเพลงอย่างเหมาะสม
ตัวอย่างเช่น เสียงร้องนำอาจดังเด่นพอให้ฟังคำร้องได้ชัด ขณะที่เสียงกลองและเบสช่วยสร้างจังหวะและพลังของเพลง ส่วนเสียงกีต้าร์กับคีย์บอร์ดก็ช่วยเติมเต็มเสียงดนตรีในส่วนอื่น ๆ
อย่างไรก็ตาม เสียงที่ผู้ชมได้ยินจริงยังขึ้นอยู่กับตำแหน่งที่ยืนหรือที่นั่ง ระยะห่างจากลำโพง และลักษณะของสถานที่จัดคอนเสิร์ตด้วย
Monitor Mix คือเสียงที่จัดให้นักร้องและนักดนตรีฟัง
Monitor Mix มีหน้าที่แตกต่างจาก FOH Mix เพราะไม่ได้เน้นให้เพลงฟังสมดุลสำหรับผู้ชม แต่เน้นให้ผู้แสดงได้ยินเสียงที่จำเป็นต่อการร้องหรือเล่นเครื่องดนตรี
ลองสมมติว่าผู้ชมกำลังฟังเพลงที่มีเสียงร้อง กีต้าร์ เบส และกลองผสมกันอย่างลงตัว
ในเวลาเดียวกัน นักร้องอาจได้ยินเสียงร้องของตัวเองเด่นเป็นพิเศษ ส่วนเสียงกีต้าร์และคีย์บอร์ดก็ดังเพียงพอให้ใช้จับคีย์ ขณะที่เสียงกลองช่วยให้ร้องได้ตรงจังหวะ
อธิบายให้เข้าใจง่ายก็คือ FOH Mix จัดเสียงเพื่อให้ผู้ชมฟังเพลงได้อย่างเหมาะสม ส่วน Monitor Mix จัดเสียงเพื่อช่วยให้นักร้องและนักดนตรีได้ยินสิ่งที่จำเป็นต่อการแสดงร่วมกัน
ทั้งนี้ ไม่ใช่ทุกระบบจะสามารถจัดเสียงมอนิเตอร์แยกให้นักดนตรีแต่ละคนได้อย่างอิสระ เพราะบางวงอาจใช้เสียงมอนิเตอร์ชุดเดียวกันตามจำนวนอุปกรณ์และช่องสัญญาณที่มีอยู่
วิศวกรเสียงปรับระดับสัญญาณบนเครื่องมิกซ์เสียง ขณะที่นักร้องใช้ IEM ระหว่างแสดงสด โดย Monitor Mix สามารถจัดให้เหมาะกับการฟังของผู้แสดงได้
เสียงจากไมโครโฟนส่งไปถึงหูฟังนักร้องได้อย่างไร
หูฟังขนาดเล็กที่นักร้องสวมอยู่บนเวทีเป็นเพียงอุปกรณ์ส่วนหนึ่งของระบบเสียง ซึ่งต้องอาศัยอุปกรณ์หลายชนิดทำงานร่วมกันเพื่อส่งเสียงไปถึงหูฟัง
หากอธิบายแบบง่าย ๆ เสียงจากไมโครโฟนและเครื่องดนตรีจะผ่านอุปกรณ์ต่าง ๆ ตามลำดับดังนี้
- ไมโครโฟนและเครื่องดนตรี: ไมโครโฟนรับเสียงร้อง ส่วนเครื่องดนตรีส่งสัญญาณเสียงเข้าสู่ระบบตามวิธีการเชื่อมต่อของแต่ละชนิด
- Mixer หรือเครื่องมิกซ์เสียง: รับสัญญาณจากแหล่งเสียงต่าง ๆ เพื่อนำมาปรับความดังและจัดสมดุลเสียง
- Monitor Bus หรือ Auxiliary Send: เป็นช่องทางส่งเสียงที่จัดไว้ให้นักร้องและนักดนตรี โดยสามารถแยกการมิกซ์ออกจากเสียงหลักที่ส่งไปยังลำโพงผู้ชมได้
- ระบบส่งเสียงแบบมีสายหรือไร้สาย: ทำหน้าที่ส่งเสียงมอนิเตอร์ไปยังอุปกรณ์รับเสียงที่นักร้องใช้อยู่
- Bodypack และหูฟัง IEM: อุปกรณ์รับเสียงหรือขยายเสียงสำหรับหูฟัง ทำหน้าที่ส่งเสียงมอนิเตอร์เข้าสู่หูฟังของนักร้อง
สายหูฟัง IEM เชื่อมต่อกับ Bodypack Receiver ที่เหน็บอยู่กับเอวของนักร้อง โดยเครื่องรับจะรับสัญญาณเสียงแบบไร้สายจากเครื่องส่งของระบบมอนิเตอร์
หากเป็นระบบไร้สาย เสียงจะถูกส่งจากเครื่องส่งไปยังเครื่องรับที่นักร้องพกติดตัว ซึ่งมักเรียกว่า Bodypack Receiver ก่อนส่งต่อไปยังหูฟัง
แต่ถ้าเป็นระบบมีสาย ก็สามารถส่งเสียงผ่านสายไปยังอุปกรณ์ขยายเสียงหูฟังหรือ Bodypack แบบมีสายได้โดยตรง
ขณะเดียวกัน สัญญาณเสียงจากไมโครโฟนและเครื่องดนตรีก็สามารถนำไปมิกซ์อีกชุดหนึ่งสำหรับส่งออกไปยังลำโพงผู้ชมได้ด้วย
ด้วยเหตุนี้ นักร้องจึงอาจได้ยินเสียงผ่านหูฟังแตกต่างจากเสียงที่ผู้ชมได้ยิน แม้ว่าทั้งสองฝ่ายจะอยู่ในการแสดงเดียวกันก็ตาม
ข้อมูลจาก Shure ผู้ผลิตอุปกรณ์เสียงสำหรับการแสดงสด อธิบายว่า ระบบ Personal Monitoring ช่วยให้ผู้แสดงได้ยินเสียงที่ต้องการผ่านหูฟัง และสามารถจัดเสียงมอนิเตอร์แยกกันหรือใช้ร่วมกันได้ตามรูปแบบของระบบที่ติดตั้ง
ทำไมนักร้อง มือกลอง และสมาชิกวงจึงได้ยินเสียงไม่เหมือนกัน
สมาชิกแต่ละคนในวงมีหน้าที่แตกต่างกัน จึงไม่จำเป็นต้องได้ยินเสียงเครื่องดนตรีทุกชิ้นดังเท่ากัน
ลองดูตัวอย่าง Monitor Mix แบบสมมติของวงดนตรีหนึ่งวง ซึ่งนักร้องและนักดนตรีแต่ละคนอาจต้องการฟังเสียงดังต่อไปนี้
- นักร้องนำ: อาจต้องการเสียงร้องของตัวเองชัดเป็นพิเศษ พร้อมเสียงเครื่องดนตรีที่ช่วยจับคีย์และเสียงจังหวะที่จำเป็น
- มือกลอง: อาจต้องการเสียงเบส เสียงร้องนำ และ Click Track หากมีการใช้ในการแสดง
- มือกีต้าร์: อาจต้องการเสียงกีต้าร์ของตัวเอง เสียงร้องนำ และเสียงกลองหรือเบสที่ช่วยให้เล่นได้ตรงจังหวะ
- มือเบส: อาจต้องการเสียงกระเดื่องกลอง เสียงร้องนำ และเสียงเครื่องดนตรีที่ช่วยให้รู้ว่ากำลังเล่นอยู่บนคอร์ดใด
ตัวอย่างนี้ไม่ได้หมายความว่าทุกวงต้องจัดเสียงแบบเดียวกัน เพราะนักดนตรีแต่ละคนมีความต้องการและความถนัดในการฟังแตกต่างกัน
ที่น่าสนใจคือ นักดนตรีบางคนอาจไม่ต้องการให้เสียงเครื่องดนตรีของตัวเองดังที่สุดในหูฟังเสมอไป
เช่น มือเบสที่ได้ยินเสียงจากแอมป์เบสของตัวเองชัดอยู่แล้ว อาจต้องการเพิ่มเสียงกระเดื่องกลองในหูฟังมากกว่า เพื่อให้เล่นเบสเข้ากับจังหวะกลองได้แม่นยำขึ้น
หรือมือกีต้าร์ที่ต้องร้องประสานไปด้วย อาจต้องการได้ยินเสียงร้องนำให้ชัดกว่าเสียงกีต้าร์ของตัวเองในบางช่วงของเพลง
การจัด Monitor Mix จึงไม่ได้เน้นว่าใครต้องได้ยินเสียงตัวเองดังที่สุด แต่เน้นให้สมาชิกแต่ละคนได้ยินเสียงที่จำเป็นต่อการเล่นร่วมกับวงอย่างเหมาะสม
ลองจินตนาการหนึ่งเพลงบนเวที นักร้องอาจได้ยินอะไรใน IEM
เพื่อให้เข้าใจการทำงานของ IEM ได้ชัดเจนขึ้น ลองสมมติว่ามีวง Pop Rock กำลังแสดงเพลงหนึ่ง โดยมีนักร้องนำ มือกลอง มือเบส มือกีต้าร์ และผู้เล่นคีย์บอร์ด
ในตัวอย่างนี้ สมมติว่าคอนเสิร์ตมีระบบมอนิเตอร์ที่สามารถจัดเสียงให้นักร้องได้ และมีการใช้เสียงนับจังหวะกับเสียงสัญญาณบอกบางช่วงของเพลง
ตัวอย่างต่อไปนี้เป็นสถานการณ์สมมติ ไม่ใช่เสียงจากหูฟังของศิลปินคนใดจริง ๆ และไม่ได้หมายความว่าทุกคอนเสิร์ตจะจัดเสียงแบบเดียวกัน
ช่วงก่อนเริ่มเพลงและ Intro
ก่อนเริ่มเพลง ผู้ชมอาจได้ยินเสียงพูดบนเวทีหรือเสียงเชียร์รอบตัว แต่ในหูฟังของนักร้องอาจมีเสียงนับว่า
"หนึ่ง สอง สาม สี่"
เสียงนับนี้ช่วยให้ผู้แสดงที่ได้รับสัญญาณรู้ว่าจะต้องเริ่มเล่นเพลงพร้อมกันเมื่อใด
เมื่อมือกีต้าร์เริ่มเล่นท่อน Intro นักร้องอาจได้ยินเสียงกีต้าร์หรือคีย์บอร์ดชัดเป็นพิเศษ พร้อมกับเสียงจังหวะจากกลอง เพื่อช่วยให้รู้ว่าควรเริ่มร้องตรงช่วงไหนของเพลง
ช่วง Verse ที่นักร้องเริ่มร้อง
เมื่อเข้าสู่ท่อน Verse นักร้องจะเริ่มได้ยินเสียงร้องของตัวเองผ่านหูฟังขณะร้องเพลง
เสียงร้องอาจถูกปรับให้เด่นกว่าเครื่องดนตรีอื่น เพื่อช่วยให้นักร้องฟังทำนองและควบคุมการออกเสียงได้ชัดเจน ขณะที่เสียงกีต้าร์ คีย์บอร์ด เบส และกลองยังดังพอให้ใช้จับคีย์และจังหวะ
ในช่วงนี้ ผู้ชมอาจได้ยินเสียงเพลงเต็มวงอย่างสมดุล แต่นักร้องอาจได้ยินเสียงร้องของตัวเองดังกว่าเสียงอื่นอย่างชัดเจน
ช่วง Chorus ที่ดนตรีเล่นเต็มขึ้น
เมื่อเพลงเข้าสู่ท่อน Chorus เครื่องดนตรีหลายชิ้นอาจเริ่มเล่นหนักแน่นขึ้น และมีเสียงร้องประสานเพิ่มเข้ามา
นักร้องอาจต้องการให้เสียงร้องประสานชัดขึ้น เพื่อช่วยให้ร้องเข้ากับสมาชิกคนอื่น หรืออาจใช้ระดับเสียงในหูฟังแบบเดิมตลอดเพลงก็ได้
สิ่งสำคัญคือ ไม่จำเป็นต้องเพิ่มความดังในหูฟังตามความหนักแน่นของดนตรีเสมอไป เพราะเป้าหมายของระบบมอนิเตอร์คือช่วยให้นักร้องได้ยินเสียงที่จำเป็นอย่างชัดเจน ไม่ใช่ทำให้ทุกเสียงดังขึ้นพร้อมกัน
ช่วงจบเพลงและเตรียมเล่นเพลงถัดไป
หากคอนเสิร์ตมีระบบ Cue นักร้องอาจได้ยินเสียงสัญญาณเพื่อเตรียมเล่นเพลงถัดไป หรือเสียงบอกให้เตรียมเข้าสู่ช่วงการแสดงที่กำหนดไว้
แต่หากวงใช้การมองหน้ากัน การส่งสัญญาณด้วยมือ หรือการพูดคุยบนเวที ก็อาจไม่จำเป็นต้องมีเสียง Cue ในหูฟังเลย
จากตัวอย่างนี้จะเห็นว่า หูฟังของนักร้องไม่ได้มีหน้าที่เพียงเปิดเสียงเพลงให้ฟัง แต่ช่วยส่งเสียงที่จำเป็นในแต่ละช่วง เพื่อให้นักร้องและนักดนตรีแสดงร่วมกันได้อย่างราบรื่น
In-Ear Monitor ช่วยลดเสียงรบกวนและป้องกันหูได้จริงหรือไม่
In-Ear Monitor ที่สวมได้พอดีและแนบสนิทกับช่องหู สามารถช่วยลดเสียงบางส่วนจากภายนอกที่เข้ามาถึงหูได้
เมื่อเสียงกลอง แอมป์กีต้าร์ และเสียงรอบเวทีเบาลง นักร้องอาจได้ยินเสียงมอนิเตอร์ชัดเจนขึ้น โดยไม่จำเป็นต้องเร่งเสียงในหูฟังเพื่อแข่งกับเสียงภายนอกมากเท่าเดิม
อย่างไรก็ตาม การใช้ IEM ไม่ได้หมายความว่าจะป้องกันอันตรายต่อการได้ยินได้โดยอัตโนมัติ
หากเปิดเสียงในหูฟังดังเกินไป หรือฟังเสียงดังต่อเนื่องเป็นเวลานาน ก็ยังมีความเสี่ยงต่อการได้ยินเช่นเดียวกับการฟังเสียงดังจากแหล่งอื่น
ข้อมูลจาก NIOSH ระบุว่า ทั้งระดับความดังและระยะเวลาที่ได้รับเสียงมีผลต่อความเสี่ยงในการสูญเสียการได้ยิน นักดนตรีจึงควรให้ความสำคัญกับ การป้องกันอันตรายจากเสียงดัง ระหว่างการซ้อมและการแสดงสด
สิ่งที่ควรให้ความสำคัญมีดังนี้
- เลือกหูฟังที่สวมได้พอดี: หูฟังควรแนบสนิทและไม่หลวม เพื่อช่วยลดเสียงภายนอกและลดความจำเป็นในการเร่งเสียง
- ควบคุมความดังในหูฟัง: ปรับระดับเสียงให้เพียงพอต่อการฟัง ไม่เปิดดังเกินความจำเป็น
- ระวังการฟังเสียงดังต่อเนื่อง: ทั้งระดับความดังและระยะเวลาที่ได้รับเสียงล้วนมีผลต่อความเสี่ยงด้านการได้ยิน
- เช็คเมื่อเกิดเสียงผิดปกติ: หากมีเสียงดังขึ้นอย่างกะทันหัน เสียงกระแทก หรือสัญญาณเสียงมีปัญหา ควรแจ้งผู้ดูแลระบบให้ตรวจสอบ
- ใช้อุปกรณ์ควบคุมระดับเสียงเมื่อเหมาะสม: ระบบ Limiter สามารถช่วยจำกัดระดับสัญญาณตามค่าที่ตั้งไว้ แต่ไม่ได้รับประกันว่าการฟังจะปลอดภัยในทุกสถานการณ์
อีกเรื่องที่ควรระวังคือ การถอดหูฟังออกเพียงข้างเดียวเพื่อให้ได้ยินเสียงผู้ชม เพราะหูข้างที่ไม่ได้สวมหูฟังจะรับเสียงดังจากเวทีโดยตรง ขณะที่นักร้องอาจเผลอเร่งเสียงในหูฟังอีกข้างเพื่อให้ได้ยินชัดขึ้น
หากต้องการได้ยินเสียงผู้ชมมากขึ้น การปรับเสียงมอนิเตอร์หรือใช้ไมโครโฟนรับเสียงบรรยากาศอย่างเหมาะสมจึงเป็นทางเลือกที่ควรพิจารณา แทนการถอดหูฟังข้างเดียวเป็นวิธีแก้ปัญหาเป็นประจำ
ทำไมนักร้องใส่หูฟังบนเวที แต่บางครั้งกลับถอดออก
บางครั้งระหว่างชมคอนเสิร์ต เราอาจเห็นนักร้องถอดหูฟังออกหนึ่งข้างหรือทั้งสองข้าง จนเกิดความสงสัยว่าหูฟังมีปัญหา หรือมีเหตุผลอย่างอื่นที่ทำให้นักร้องต้องถอดออก
ความจริงแล้ว การถอด IEM อาจเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ และไม่สามารถบอกเหตุผลที่แน่นอนได้จากภาพที่เห็นเพียงอย่างเดียว
ต้องการได้ยินเสียงผู้ชมชัดขึ้น
นักร้องบางคนอาจต้องการได้ยินเสียงเชียร์หรือเสียงแฟนเพลงร้องตาม โดยเฉพาะช่วงที่เปิดโอกาสให้ผู้ชมร้องเพลงร่วมกัน
หากหูฟังลดเสียงภายนอกลงมาก นักร้องอาจรู้สึกว่าได้ยินเสียงคนดูไม่ชัดเท่าที่ต้องการ
เสียงในหูฟังไม่เหมาะกับการร้องในช่วงนั้น
บางครั้งเสียงร้องของนักร้องอาจเบาเกินไป หรือเสียงเครื่องดนตรีบางชิ้นดังกลบเสียงอื่น ทำให้ฟังได้ไม่ถนัด
หากเกิดปัญหานี้ นักร้องอาจต้องการให้ทีมงานปรับเสียงมอนิเตอร์ใหม่ เพื่อให้ได้ยินสิ่งที่จำเป็นชัดเจนขึ้น
หูฟังหลวมหรือสวมใส่ไม่สบาย
ระหว่างแสดงสด นักร้องอาจต้องเดิน วิ่ง หรือเคลื่อนไหวไปทั่วเวที รวมทั้งมีเหงื่อออกจากการแสดง
หากหูฟังไม่กระชับพอดี ก็อาจหลวมหรือทำให้รู้สึกไม่สบายจนต้องขยับหรือถอดออกชั่วคราว
ระบบส่งสัญญาณเสียงมีปัญหา
ในบางสถานการณ์ ระบบมอนิเตอร์อาจเกิดปัญหา เช่น เสียงขาดหาย สัญญาณไม่ต่อเนื่อง หรือมีเสียงผิดปกติเกิดขึ้น
ปัญหาเหล่านี้อาจทำให้นักร้องไม่สามารถฟังเสียงจากหูฟังได้ตามปกติ
อย่างไรก็ตาม การเห็นนักร้องถอดหูฟังไม่ได้เป็นหลักฐานว่าระบบเสียงเสียเสมอไป และไม่ควรสรุปสาเหตุของเหตุการณ์ในคอนเสิร์ตใดโดยเฉพาะ หากไม่มีข้อมูลยืนยันจากศิลปินหรือทีมงาน
สำหรับการใช้งานจริง การแจ้งทีมมอนิเตอร์ให้ช่วยปรับเสียง เช็คความกระชับของหูฟัง หรือเพิ่มเสียงบรรยากาศผ่านไมโครโฟนที่จัดไว้ เป็นแนวทางที่เหมาะสมกว่าการถอดหูฟังข้างเดียวเพื่อแก้ปัญหาเป็นประจำ
ถ้าไม่มี In-Ear Monitor นักร้องยังแสดงสดได้หรือไม่
นักร้องสามารถแสดงสดได้แม้ไม่มี In-Ear Monitor เพราะ IEM เป็นเพียงหนึ่งในวิธีที่ช่วยให้นักร้องและนักดนตรีได้ยินเสียงระหว่างการแสดง
อีกระบบหนึ่งที่ใช้กันในการแสดงสดคือ Floor Monitor หรือ Wedge Monitor ซึ่งเป็นลำโพงที่วางอยู่บนพื้นเวทีและหันเข้าหานักร้องหรือนักดนตรีโดยตรง
ลำโพงประเภทนี้แตกต่างจากลำโพง PA หลักที่ใช้กระจายเสียงไปยังผู้ชม เพราะมีหน้าที่ส่งเสียงกลับมาให้ผู้แสดงฟัง
ลำโพง Wedge Monitor วางเอียงอยู่บนพื้นเวทีและหันเข้าหานักร้อง เพื่อส่งเสียงมอนิเตอร์ให้ได้ยินโดยไม่ต้องใช้หูฟัง IEM
เมื่อใช้ Wedge Monitor นักร้องจะได้ยินเสียงผ่านลำโพงโดยไม่ต้องสวมหูฟัง แต่ความชัดเจนของเสียงอาจเปลี่ยนไปตามตำแหน่งที่ยืน และอาจมีเสียงเครื่องดนตรีรอบเวทีเข้ามารบกวน
ส่วน IEM ส่งเสียงเข้าหูโดยตรง หากใช้ระบบไร้สาย นักร้องก็สามารถเคลื่อนไหวไปตามเวทีได้โดยยังได้ยินเสียงมอนิเตอร์ ตราบเท่าที่ระบบทำงานตามปกติ
แต่ IEM ก็มีสิ่งที่ต้องใส่ใจ เช่น ความกระชับของหูฟัง การจัดเสียงให้เหมาะกับผู้แสดง และการควบคุมระดับเสียงเพื่อความปลอดภัย
บางคอนเสิร์ตจึงเลือกใช้ IEM เป็นหลัก บางคอนเสิร์ตใช้ลำโพง Wedge และบางแห่งก็ใช้ทั้งสองระบบร่วมกัน
ไม่มีระบบใดที่เหมาะที่สุดสำหรับทุกวง เพราะต้องพิจารณาทั้งรูปแบบการแสดง ขนาดเวที อุปกรณ์ที่มี และความต้องการของนักร้องกับนักดนตรีแต่ละคน
สรุป ทำไมนักร้องใส่หูฟังบนเวที
หูฟังที่นักร้องใช้ระหว่างคอนเสิร์ตเรียกว่า In-Ear Monitor มีหน้าที่ช่วยให้นักร้องได้ยินเสียงที่จำเป็นต่อการร้องเพลงและเล่นร่วมกับวงอย่างชัดเจน แม้บนเวทีจะมีเสียงเครื่องดนตรีและเสียงจากผู้ชมดังอยู่รอบตัว
เสียงที่นักร้องได้ยินอาจประกอบด้วยเสียงร้องของตัวเอง เสียงกีต้าร์ เบส กลอง คีย์บอร์ด และเสียงร้องประสาน โดยสามารถปรับสัดส่วนเสียงให้เหมาะกับความต้องการในการแสดง
บางคอนเสิร์ตยังมีเสียง Click Track, Count-in หรือ Cue เพื่อช่วยเรื่องจังหวะและการเตรียมเข้าท่อนเพลง แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกวงหรือนักร้องทุกคนต้องใช้เสียงเหล่านี้
ที่สำคัญ เสียงในหูฟังของนักร้องไม่จำเป็นต้องเหมือนกับเสียงที่ผู้ชมได้ยิน เพราะ Monitor Mix ถูกจัดขึ้นเพื่อช่วยให้ผู้แสดงร้องและเล่นดนตรีได้สะดวก ส่วน FOH Mix ถูกจัดขึ้นเพื่อให้ผู้ชมได้ฟังการแสดงอย่างเหมาะสม
แม้ IEM จะช่วยลดเสียงรบกวนภายนอกได้เมื่อสวมใส่พอดี แต่ก็ยังต้องระมัดระวังเรื่องความดังและระยะเวลาการฟัง เพื่อไม่ให้เกิดอันตรายต่อการได้ยิน
เมื่อเข้าใจการทำงานของ In-Ear Monitor แล้ว เราจะมองเห็นอีกด้านหนึ่งของการแสดงสดว่า นอกจากการร้องให้ผู้ชมฟังแล้ว นักร้องยังต้องฟังเสียงของตัวเองและสมาชิกในวงอยู่ตลอดเวลา เพื่อให้ทุกคนสามารถเล่นดนตรีร่วมกันได้อย่างแม่นยำและต่อเนื่อง
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น