ทำไมเสียงตัวเองในคลิปไม่เหมือนตอนพูดหรือร้องเพลง? เกิดจากอะไร

     เคยสังเกตไหมว่า เวลาพูดหรือร้องเพลง เรามักรู้สึกว่าเสียงของตัวเองทุ้ม นุ่ม และฟังเป็นธรรมชาติ แต่พอเปิดคลิปที่อัดไว้กลับได้ยินเสียงแหลมขึ้น บางลง หรือฟังแปลกจนแทบไม่เชื่อว่าเป็นเสียงของตัวเอง ความรู้สึกว่า เสียงตัวเองในคลิปไม่เหมือนตอนพูด เป็นเรื่องที่หลายคนเคยพบ ไม่ว่าจะอัดเสียงด้วยโทรศัพท์ ถ่ายคลิปพูดหน้ากล้อง หรือบันทึกเสียงขณะร้องเพลง

     สาเหตุไม่ได้หมายความว่าไมโครโฟนบันทึกเสียงผิดเสมอไป แต่เกี่ยวข้องกับวิธีที่เราได้ยินเสียงของตัวเอง ขณะพูดหรือร้องเพลง เราได้ยินเสียงที่เดินทางผ่านอากาศเข้าสู่หู ร่วมกับการสั่นสะเทือนที่ส่งผ่านเนื้อเยื่อและกระดูกกะโหลกศีรษะ ส่วนเสียงในคลิปเป็นเสียงที่ไมโครโฟนรับจากอากาศและบันทึกไว้ เมื่อเปิดฟังจึงอาจรู้สึกว่าเสียงแตกต่างจากที่คุ้นเคย

เสียงตัวเองในคลิปไม่เหมือนตอนพูด เกิดจากอะไร

     สาเหตุสำคัญคือ เสียงที่เราได้ยินขณะพูดไม่ได้เหมือนกับเสียงที่คนอื่นได้ยินทุกประการ เพราะนอกจากเสียงที่เดินทางผ่านอากาศแล้ว การสั่นสะเทือนภายในร่างกายยังมีส่วนทำให้เราได้ยินเสียงของตัวเองด้วย

     ลองนึกถึงเวลาที่เราพูดคำว่า "สวัสดี" ตามปกติ เราจะได้ยินเสียงตัวเองทันที และอาจรู้สึกว่าเสียงมีความทุ้ม หนา หรือกังวานอยู่ภายในศีรษะ

     แต่เมื่อใช้โทรศัพท์อัดเสียงคำเดียวกันแล้วเปิดฟัง เราอาจสังเกตเห็นความแตกต่างหลายอย่าง เช่น

• เสียงฟังแหลมกว่าที่คุ้นเคย
• เสียงทุ้มหรือความหนาของเสียงลดลง
• ได้ยินเสียงลมหายใจและเสียงพยัญชนะชัดขึ้น
• ลักษณะเสียงพูดแตกต่างจากที่เคยได้ยิน
• บางครั้งรู้สึกว่าเสียงร้องในคลิปไม่ไพเราะเท่าตอนกำลังร้อง

     ความแตกต่างเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าเสียงของเราเปลี่ยนไปหลังจากอัดคลิป แต่เกิดจากการได้ยินเสียงขณะพูดกับการฟังเสียงที่บันทึกไว้มีลักษณะต่างกัน

     ประเด็นสำคัญคือ ขณะพูด เราไม่ได้ยินเสียงตัวเองจากอากาศเพียงอย่างเดียว แต่ยังได้รับเสียงจากการสั่นสะเทือนที่ส่งผ่านเนื้อเยื่อและกระดูกภายในศีรษะด้วย

     เมื่อเปิดคลิปฟัง เราไม่ได้เปล่งเสียงออกมาเอง จึงไม่มีการสั่นสะเทือนจากการพูดหรือร้องเพลงของตัวเองเกิดขึ้นภายในร่างกายเหมือนตอนที่กำลังใช้เสียง

     นอกจากนี้ ไมโครโฟน สภาพห้อง และอุปกรณ์ที่ใช้เปิดฟังยังมีผลต่อลักษณะของเสียงที่บันทึกไว้ จึงเป็นอีกเหตุผลหนึ่งที่ทำให้เสียงในคลิปแตกต่างจากเสียงที่เราได้ยินตามปกติ

เราได้ยินเสียงตัวเองผ่านอากาศและการสั่นสะเทือนของกะโหลกศีรษะอย่างไร

     เมื่อเราพูดหรือร้องเพลง เส้นเสียงภายในกล่องเสียงจะสั่นจนเกิดเสียง จากนั้นช่องคอ ช่องปาก และโพรงจมูกจะมีส่วนกำหนดลักษณะของเสียง ก่อนที่เสียงจะออกจากปากและเดินทางผ่านอากาศไปยังผู้ฟัง

     ขณะเดียวกัน การเปล่งเสียงยังทำให้เกิดการสั่นสะเทือนที่ส่งผ่านเนื้อเยื่อและกระดูกภายในศีรษะ การสั่นสะเทือนเหล่านี้มีส่วนทำให้เราได้ยินเสียงของตัวเองด้วย

     ดังนั้น ขณะพูดหรือร้องเพลง เราจึงได้ยินเสียงตัวเองจากสองทางสำคัญที่ทำงานร่วมกัน ได้แก่ เสียงที่เดินทางผ่านอากาศเข้าสู่หู และเสียงที่เกิดจากการสั่นสะเทือนซึ่งส่งผ่านเนื้อเยื่อและกระดูกกะโหลกศีรษะไปกระตุ้นระบบการได้ยิน

การได้ยินเสียงผ่านอากาศ (Air Conduction)

     Air Conduction หมายถึง การได้ยินเสียงที่เดินทางผ่านอากาศเข้าสู่หู ซึ่งเป็นวิธีที่เราใช้ฟังเสียงต่าง ๆ รอบตัวในชีวิตประจำวัน

     เมื่อเราพูด เสียงจะออกจากปากและกระจายไปในอากาศรอบตัว โดยเสียงบางส่วนจะเดินทางเข้าสู่หูของเราเองด้วย

     เมื่อเสียงเข้าสู่ช่องหู จะทำให้แก้วหูสั่น จากนั้นกระดูกเล็ก ๆ ภายในหูชั้นกลางจะส่งต่อการสั่นสะเทือนไปยังหูชั้นใน ซึ่งทำหน้าที่เปลี่ยนการสั่นสะเทือนเป็นสัญญาณประสาทส่งไปยังสมอง ทำให้เราได้ยินเสียงนั้น

     กระบวนการได้ยินนี้มีรายละเอียดตั้งแต่เสียงเข้าสู่ช่องหูไปจนถึงสมองรับรู้เสียง ผู้ที่ต้องการเข้าใจการทำงานของหูแต่ละส่วนสามารถศึกษาเพิ่มเติมจาก คำอธิบายเรื่องการได้ยินของ NIDCD ซึ่งเป็นสถาบันวิจัยด้านการได้ยินของสหรัฐอเมริกา

     ตัวอย่างเสียงที่เราได้ยินผ่านอากาศ ได้แก่

• เสียงพูดของคนอื่น
• เสียงนักร้องจากลำโพง
• เสียงกีต้าร์หรือเปียโน
• เสียงพูดของตัวเองที่เปิดจากคลิปวิดีโอ

     เมื่อเราอัดเสียงด้วยโทรศัพท์ ไมโครโฟนจะรับการเปลี่ยนแปลงของความดันอากาศที่เกิดจากเสียง แล้วแปลงเป็นสัญญาณเพื่อบันทึกไว้

     นั่นหมายความว่า ไมโครโฟนรับเสียงที่เดินทางผ่านอากาศมาถึงตำแหน่งของมัน ไม่ได้รับการสั่นสะเทือนภายในร่างกายของผู้พูดในลักษณะเดียวกับที่ผู้พูดได้รับขณะเปล่งเสียง

การนำเสียงผ่านกระดูก (Bone Conduction) คืออะไร

     Bone Conduction หรือ การนำเสียงผ่านกระดูก เป็นกระบวนการที่การสั่นสะเทือนส่งผ่านโครงสร้างของร่างกาย รวมถึงกระดูกกะโหลกศีรษะ จนสามารถกระตุ้นระบบการได้ยินในหูชั้นในได้

     สำหรับเสียงพูดของเราเอง การสั่นสะเทือนที่เกิดขึ้นระหว่างเปล่งเสียงสามารถส่งผ่านได้ทั้งเนื้อเยื่อและกระดูก ไม่ได้เดินทางผ่านกระดูกเพียงอย่างเดียว

การใช้ปลายนิ้วแตะลำคอขณะฮัมเสียง ช่วยให้สังเกตการสั่นสะเทือนที่เกิดขึ้นระหว่างเปล่งเสียงได้

     เราสามารถลองสังเกตการสั่นสะเทือนที่เกิดขึ้นขณะใช้เสียงได้ด้วยวิธีง่าย ๆ

     ลองฮัมเสียง "อืม..." เบา ๆ พร้อมกับใช้ปลายนิ้วแตะบริเวณลำคอหรือใต้คาง

     ขณะฮัมเสียง เราอาจรู้สึกถึงการสั่นสะเทือนบริเวณที่ปลายนิ้วสัมผัสอยู่

     สิ่งที่สัมผัสได้นี้ช่วยให้เข้าใจว่า ขณะเปล่งเสียงไม่ได้มีเพียงเสียงที่ออกไปในอากาศเท่านั้น แต่ยังเกิดการสั่นสะเทือนภายในร่างกายด้วย

     อย่างไรก็ตาม การใช้มือสัมผัสลำคอเป็นเพียงวิธีสังเกตการสั่นสะเทือน ไม่สามารถใช้วัดได้ว่าหูของเราได้รับเสียงจากการนำเสียงผ่านกระดูกมากน้อยเพียงใด

     การนำเสียงผ่านกระดูกเป็นส่วนหนึ่งของการได้ยินเสียงตัวเองตามธรรมชาติ และเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้เสียงที่เราได้ยินขณะพูดแตกต่างจากเสียงที่เปิดฟังจากเครื่องบันทึก

     งานวิจัยด้านการรับรู้เสียงตัวเอง พบว่า การนำเสียงผ่านกระดูกมีส่วนช่วยให้เราแยกเสียงของตัวเองออกจากเสียงของผู้อื่นได้ดีขึ้น ผลการศึกษานี้ช่วยอธิบายว่า เหตุใดเสียงที่ได้ยินขณะพูดจึงไม่เหมือนกับเสียงของตัวเองที่เปิดฟังจากเครื่องบันทึก

ทำไมเสียงตัวเองที่ได้ยินขณะพูดจึงต่างจากเสียงในคลิป

     ขณะพูดหรือร้องเพลง เราได้ยินเสียงที่เดินทางผ่านอากาศร่วมกับเสียงจากการสั่นสะเทือนที่ส่งผ่านเนื้อเยื่อและกระดูก ทำให้เสียงที่ได้ยินอาจมีความทุ้ม ความหนา และรายละเอียดบางอย่างแตกต่างจากเสียงที่บันทึกไว้

     หลายคนรู้สึกว่าเสียงของตัวเองขณะพูดทุ้มและเต็มกว่าตอนเปิดคลิปฟัง เพราะการสั่นสะเทือนที่ส่งผ่านเนื้อเยื่อและกระดูกมีส่วนทำให้เราได้ยินเสียงในลักษณะที่แตกต่างจากการฟังเสียงผ่านอากาศเพียงอย่างเดียว

     แต่เมื่อเปิดเสียงบันทึก เราจะไม่ได้ยินเสียงที่เกิดจากการสั่นสะเทือนภายในร่างกายขณะเปล่งเสียงของตัวเองเหมือนตอนที่กำลังพูด จึงอาจรู้สึกว่าเสียงบางลงหรือแหลมขึ้น

     อย่างไรก็ตาม มีเรื่องสำคัญที่ควรแยกให้ออก นั่นคือ เสียงที่ฟังแหลมขึ้น ไม่ได้หมายความว่าระดับเสียงสูงขึ้นจริงเสมอไป

     ในทางดนตรี ระดับเสียงสูง–ต่ำ หรือ Pitch เป็นคนละเรื่องกับลักษณะเนื้อเสียง หรือ Timbre ซึ่งหมายถึงลักษณะเฉพาะที่ทำให้เราแยกเสียงต่าง ๆ ออกจากกันได้ แม้เสียงเหล่านั้นจะมีระดับโน้ตเท่ากันก็ตาม

     ตัวอย่างเช่น หากเราร้องโน้ตลา (A4) แล้วบันทึกเสียงไว้อย่างถูกต้อง เมื่อเปิดฟังโดยไม่มีการปรับระดับเสียง โน้ตที่ได้ยินก็ยังคงเป็น A4 แม้จะรู้สึกว่าเสียงบางหรือแหลมกว่าตอนร้อง

     ดังนั้น การที่เสียงในคลิปฟังแหลมกว่าที่คุ้นเคย จึงไม่ได้หมายความว่าเราร้องโน้ตสูงขึ้นหรือร้องผิดเสมอไป

     อีกปัจจัยหนึ่งคือความคุ้นเคย เพราะเราได้ยินเสียงตัวเองขณะพูดและร้องเพลงมาตลอดชีวิต เมื่อเปิดคลิปแล้วได้ยินเสียงที่ต่างไปจากเดิม เราจึงอาจรู้สึกว่าเสียงนั้นแปลกหรือไม่คุ้นหู ทั้งที่คนอื่นอาจรู้สึกว่าเป็นเสียงปกติของเรา

เสียงตัวเองในคลิปไม่เหมือนตอนพูด เพราะไมโครโฟนและสภาพห้องมีผลด้วยหรือไม่

     นอกจากวิธีที่เราได้ยินเสียงตัวเองแล้ว อุปกรณ์และสถานที่บันทึกเสียงก็มีผลต่อเสียงในคลิปเช่นกัน

     แม้เราจะพูดประโยคเดียวกันด้วยน้ำเสียงใกล้เคียงกัน แต่ถ้าเปลี่ยนโทรศัพท์ เปลี่ยนตำแหน่งไมโครโฟน หรือเปลี่ยนห้องที่ใช้อัดเสียง เสียงที่ได้ก็อาจแตกต่างกัน

ระยะห่างของไมโครโฟนมีผลต่อเสียงที่บันทึกอย่างไร

     ไมโครโฟนแต่ละชนิดรับเสียงได้แตกต่างกัน และระยะห่างจากปากก็มีผลต่อรายละเอียดของเสียงที่บันทึกได้ด้วย

     หากวางโทรศัพท์ใกล้ปากมาก เสียงพูดอาจชัดขึ้น แต่เสียงลมหายใจหรือเสียงพยัญชนะบางตัวก็อาจเด่นขึ้นเช่นกัน ส่วนความทุ้มของเสียงอาจเปลี่ยนไปตามลักษณะของไมโครโฟนที่ใช้

     ในทางกลับกัน หากวางโทรศัพท์ห่างออกไป ไมโครโฟนอาจรับเสียงสะท้อนจากห้องและเสียงรบกวนรอบตัวได้มากขึ้นเมื่อเทียบกับเสียงพูดโดยตรง

     ลองเปรียบเทียบสถานการณ์ต่อไปนี้

• อัดใกล้ปาก: เสียงพูดอาจชัดขึ้น แต่ได้ยินเสียงลมหายใจมากขึ้นด้วย
• อัดห่างจากปาก: เสียงสะท้อนและเสียงรอบข้างอาจเด่นขึ้น
• อัดในห้องที่เสียงก้อง: คำพูดบางช่วงอาจฟังไม่ชัด เพราะมีเสียงสะท้อนปะปนเข้ามา

     นอกจากนี้ ไมโครโฟนแต่ละรุ่นยังรับเสียงทุ้มและเสียงแหลมได้ไม่เหมือนกัน จึงทำให้เสียงที่บันทึกมีลักษณะแตกต่างกันได้ แม้จะเป็นเสียงพูดของคนคนเดียวกัน

     หากต้องการเข้าใจว่าไมโครโฟน การตั้ง Gain และอุปกรณ์ฟังเสียงส่งผลต่อเสียงที่บันทึกไว้อย่างไร สามารถอ่านเรื่อง การจัด Signal Chain สำหรับฝึกดนตรีที่บ้าน เพิ่มเติมได้ ซึ่งจะช่วยให้แยกปัญหาจากอุปกรณ์ออกจากปัญหาที่เกิดจากการเล่นหรือร้องเพลงได้ชัดเจนขึ้น

เสียงสะท้อนภายในห้องทำให้เสียงในคลิปเปลี่ยนไปอย่างไร

     ห้องที่มีผนังแข็ง พื้นกระเบื้อง หรือพื้นผิวที่สะท้อนเสียงมาก อาจทำให้ไมโครโฟนรับทั้งเสียงที่ออกจากปากโดยตรงและเสียงที่สะท้อนกลับมาจากผนัง

     ส่วนห้องที่มีผ้าม่าน โซฟา หรือวัสดุที่ช่วยดูดซับเสียง อาจมีเสียงสะท้อนน้อยกว่า ทำให้เสียงพูดในคลิปฟังชัดขึ้น

ห้องที่มีพื้นผิวแข็งกับห้องที่มีผ้าม่านและพรม อาจให้ลักษณะเสียงสะท้อนแตกต่างกันขณะบันทึกเสียง

     หลักการเดียวกันนี้ช่วยอธิบายว่า เหตุใดหลายคนจึงรู้สึกว่าร้องเพลงในห้องน้ำแล้วเสียงไพเราะขึ้น เพราะเสียงที่สะท้อนจากผนังและพื้นผิวภายในห้องมีส่วนทำให้เสียงร้องที่ได้ยินแตกต่างจากการร้องในห้องทั่วไป

     อย่างไรก็ตาม เสียงสะท้อนภายในห้องกับการนำเสียงผ่านกระดูกเป็นคนละเรื่องกัน

     เสียงสะท้อนเกิดจากเสียงที่เดินทางไปกระทบพื้นผิวต่าง ๆ แล้วสะท้อนกลับมา ส่วนการนำเสียงผ่านกระดูกเกี่ยวข้องกับการสั่นสะเทือนที่ส่งผ่านโครงสร้างภายในร่างกายไปกระตุ้นระบบการได้ยิน

โทรศัพท์และแอปพลิเคชันอาจปรับแต่งเสียงโดยอัตโนมัติ

     โทรศัพท์และแอปพลิเคชันบางประเภทมีระบบช่วยปรับแต่งเสียงที่บันทึก เช่น

• ลดเสียงรบกวนรอบข้าง (Noise Reduction)
• ปรับระดับความดังโดยอัตโนมัติ
• ปรับความทุ้มและความแหลมของเสียง
• ลดความแตกต่างระหว่างช่วงที่พูดดังกับพูดเบา
• ช่วยให้เสียงพูดฟังชัดเจนขึ้น

     ระบบเหล่านี้อาจช่วยให้ผู้ฟังเข้าใจคำพูดได้ง่ายขึ้น แต่บางครั้งก็ทำให้รายละเอียดของเสียงเปลี่ยนไปจากเดิม

     ตัวอย่างเช่น หากใช้แอปพลิเคชันสองตัวอัดเสียงพูดประโยคเดียวกัน แล้วพบว่าเสียงในแต่ละคลิปไม่เหมือนกัน ความแตกต่างนั้นอาจเกิดจากระบบปรับแต่งเสียงของแอปพลิเคชัน ไม่จำเป็นต้องเกิดจากการพูดของเราเพียงอย่างเดียว

หูฟังและลำโพงทำให้เสียงที่ได้ยินแตกต่างกันได้

     ไฟล์เสียงเดียวกันอาจฟังไม่เหมือนกันเมื่อเปิดผ่านลำโพงโทรศัพท์ หูฟัง หรือชุดลำโพงคอมพิวเตอร์

     ตัวอย่างเช่น ลำโพงโทรศัพท์ขนาดเล็กบางรุ่นอาจถ่ายทอดเสียงทุ้มได้จำกัด ทำให้เสียงพูดฟังบางกว่าตอนเปิดผ่านหูฟังที่ถ่ายทอดเสียงทุ้มได้ชัดกว่า

     ดังนั้น หากต้องการฟังเสียงบันทึกเพื่อประเมินเสียงพูดหรือเสียงร้องของตัวเอง ไม่ควรตัดสินจากการฟังผ่านอุปกรณ์เพียงเครื่องเดียว เพราะอุปกรณ์แต่ละชนิดอาจทำให้เราได้ยินรายละเอียดของเสียงแตกต่างกัน

เสียงที่คนอื่นได้ยินเหมือนเสียงตัวเองในคลิปหรือไม่

     โดยทั่วไป คนอื่นได้ยินเสียงพูดของเราผ่านอากาศเป็นหลัก เช่นเดียวกับการที่ไมโครโฟนรับเสียงจากปากของเรา

     ด้วยเหตุนี้ หากบันทึกเสียงด้วยอุปกรณ์ที่เหมาะสม เสียงในคลิปจึงอาจใกล้เคียงกับเสียงที่คนอื่นได้ยินมากกว่าเสียงที่เราได้ยินขณะพูดเอง

     แต่ไม่ได้หมายความว่าเสียงในคลิปจะตรงกับเสียงที่ทุกคนได้ยินทุกประการ

     เพราะเสียงที่ไปถึงหูของผู้ฟังยังขึ้นอยู่กับระยะห่าง ทิศทางของผู้พูด และสภาพแวดล้อม เช่น ในห้องที่มีเสียงสะท้อนมาก คนที่ยืนอยู่ไกลอาจได้ยินเสียงแตกต่างจากคนที่ยืนอยู่ใกล้

     ส่วนเสียงในคลิปยังผ่านไมโครโฟน ระบบบันทึก และอุปกรณ์ที่ใช้เปิดฟัง ซึ่งแต่ละส่วนอาจทำให้รายละเอียดของเสียงเปลี่ยนไปได้

     ดังนั้น เสียงบันทึกจึงช่วยให้เราเข้าใจได้มากขึ้นว่าคนอื่นอาจได้ยินเสียงของเราอย่างไร แต่ไม่ใช่เสียงที่ตรงกับสิ่งที่ผู้ฟังทุกคนได้ยินอย่างสมบูรณ์

     อีกเรื่องที่ควรเข้าใจคือ การที่เรารู้สึกว่าเสียงตัวเองในคลิปไม่เพราะ ไม่ได้หมายความว่าคนอื่นจะรู้สึกเช่นเดียวกัน

     เราได้ยินเสียงตัวเองขณะพูดมาเป็นเวลานานจนคุ้นเคย เมื่อเปิดคลิปแล้วได้ยินเสียงที่ต่างออกไป เราจึงอาจรู้สึกไม่ชอบหรือไม่คุ้นหู ทั้งที่สำหรับคนอื่น เสียงแบบนั้นอาจเป็นเสียงที่พวกเขาได้ยินจากเราอยู่เป็นประจำ

เสียงตัวเองในคลิปไม่เหมือนตอนพูด จะทดลองหาสาเหตุได้อย่างไร

     เราสามารถทดลองด้วยโทรศัพท์เพียงเครื่องเดียว โดยไม่จำเป็นต้องมีไมโครโฟนราคาแพงหรือโปรแกรมบันทึกเสียงระดับสตูดิโอ

     การทดลองนี้ไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อทำให้เสียงในคลิปเหมือนเสียงที่เราได้ยินขณะพูดทุกอย่าง แต่ช่วยให้สังเกตได้ว่าเสียงที่บันทึกเปลี่ยนไปอย่างไร เมื่อปรับตำแหน่งไมโครโฟนหรือเปลี่ยนอุปกรณ์ที่ใช้ฟัง

ขั้นที่ 1 พูดประโยคเดิมแล้วสังเกตเสียงของตัวเอง

     เลือกประโยคสั้น ๆ เช่น

     "วันนี้ฉันกำลังทดลองฟังเสียงของตัวเอง"

     พูดด้วยความดังและความเร็วตามปกติ แล้วตั้งใจฟังว่าเสียงที่ได้ยินขณะพูดมีลักษณะอย่างไร

     ลองสังเกตว่าเสียงของตัวเองฟังทุ้มมากน้อยเพียงใด มีความชัดเจนแค่ไหน และรู้สึกว่าเสียงมีความหนาหรือบางอย่างไร โดยไม่ต้องพยายามเปลี่ยนน้ำเสียงให้แตกต่างจากปกติ

ขั้นที่ 2 อัดเสียงโดยวางโทรศัพท์ไว้ในตำแหน่งเดิม

     เลือกห้องที่ค่อนข้างเงียบ แล้ววางโทรศัพท์ให้ไมโครโฟนอยู่ห่างจากปากประมาณ 20–30 เซนติเมตร เพื่อใช้เป็นระยะเริ่มต้นในการทดลอง

     พูดประโยคเดิมด้วยน้ำเสียงใกล้เคียงกับครั้งแรก จากนั้นเปิดไฟล์ที่อัดไว้ฟัง

     ลองสังเกตว่าเสียงในคลิปแตกต่างจากเสียงที่จำได้ขณะพูดอย่างไร

     หากรู้สึกว่าเสียงบางหรือแหลมกว่าตอนพูด แต่คำพูดยังชัดเจนและไม่มีเสียงแตก ให้สังเกตความแตกต่างนั้นไว้ก่อน

     เพราะสิ่งที่ได้ยินอาจเกี่ยวข้องกับวิธีที่เรารับรู้เสียงตัวเอง หรืออาจเกิดจากลักษณะการรับเสียงของไมโครโฟนก็ได้

     การอัดเสียงเพียงครั้งเดียวยังไม่เพียงพอที่จะบอกได้แน่นอนว่าความแตกต่างทั้งหมดเกิดจากสาเหตุใด จึงควรทดลองเปลี่ยนทีละอย่างเพื่อเปรียบเทียบผลที่ได้

ขั้นที่ 3 เปลี่ยนระยะไมโครโฟนแล้วเปรียบเทียบเสียง

     ลองอัดประโยคเดิมอีกครั้ง โดยขยับโทรศัพท์ให้ห่างจากปากมากขึ้น แต่พยายามรักษาระดับเสียงพูดและสภาพห้องให้ใกล้เคียงกับครั้งแรก

การเปลี่ยนระยะโทรศัพท์ขณะอัดเสียงช่วยให้เปรียบเทียบความแตกต่างของเสียงที่บันทึกได้

     เมื่อเปิดไฟล์ทั้งสองเปรียบเทียบกัน ควรปรับระดับความดังขณะฟังให้ใกล้เคียงกันก่อน เพราะการขยับโทรศัพท์ออกห่างอาจทำให้เสียงที่บันทึกได้เบาลง

     การฟังด้วยระดับความดังใกล้เคียงกันจะช่วยให้เปรียบเทียบลักษณะของเสียงได้ชัดเจนขึ้น โดยไม่ให้ความแตกต่างของความดังมารบกวนการฟังมากเกินไป

     จากนั้นลองสังเกตความแตกต่างในเรื่องต่อไปนี้

• คำพูดชัดเจนขึ้นหรือฟังไม่ชัดเท่าเดิม
• เสียงทุ้มมีน้ำหนักแตกต่างกันหรือไม่
• ได้ยินเสียงลมหายใจมากขึ้นหรือน้อยลง
• เสียงสะท้อนของห้องชัดขึ้นหรือไม่
• มีเสียงรบกวนจากรอบข้างเพิ่มขึ้นหรือเปล่า

     หากเสียงในไฟล์เปลี่ยนไปเมื่อขยับโทรศัพท์ แสดงว่าระยะห่างของไมโครโฟนมีผลต่อเสียงที่บันทึกได้

     อย่างไรก็ตาม การทดลองนี้ไม่ได้บอกว่าเสียงจากระยะใดตรงกับเสียงที่คนอื่นได้ยินมากที่สุด แต่ช่วยให้เข้าใจว่าตำแหน่งไมโครโฟนสามารถเปลี่ยนลักษณะของเสียงในคลิปได้จริง

ขั้นที่ 4 ฟังไฟล์เดียวกันผ่านหูฟังและลำโพง

     นำไฟล์ที่อัดไว้มาเปิดผ่านลำโพงโทรศัพท์ก่อน จากนั้นลองฟังไฟล์เดิมผ่านหูฟังที่ใช้งานตามปกติ

     พยายามปรับความดังของอุปกรณ์ทั้งสองให้ใกล้เคียงกัน แล้วสังเกตความแตกต่างของเสียง

     หากเสียงจากหูฟังฟังดูเต็มหรือชัดกว่าลำโพงโทรศัพท์ แสดงว่าอุปกรณ์ที่ใช้ฟังมีส่วนทำให้เราได้ยินลักษณะของเสียงแตกต่างกัน

     เนื่องจากเป็นไฟล์เดียวกัน ความแตกต่างที่ได้ยินในขั้นตอนนี้จึงไม่ได้เกิดจากการพูดหรือร้องใหม่ แต่เกี่ยวข้องกับอุปกรณ์และสภาพแวดล้อมขณะฟัง

ขั้นที่ 5 ฮัมเสียงแล้วสังเกตการสั่นสะเทือน

     ลองฮัมเสียง "อืม..." เบา ๆ ในระดับที่สบาย โดยวางปลายนิ้วแตะบริเวณลำคอหรือใต้คาง

     ขณะฮัมเสียง ให้สังเกตว่ารู้สึกถึงการสั่นสะเทือนบริเวณที่สัมผัสหรือไม่

     จากนั้นลองอัดเสียงฮัมไว้ แล้วหยุดฮัมก่อนเปิดไฟล์กลับมาฟัง

     การทดลองนี้ช่วยให้เห็นว่า ขณะเปล่งเสียงมีการสั่นสะเทือนเกิดขึ้นภายในร่างกายร่วมด้วย แต่เมื่อเปิดเสียงจากลำโพง เราไม่ได้มีการสั่นสะเทือนจากการเปล่งเสียงของตัวเองแบบเดียวกัน

     อย่างไรก็ตาม การสั่นสะเทือนที่สัมผัสได้จากปลายนิ้วไม่ใช่การวัดปริมาณการนำเสียงผ่านกระดูกโดยตรง แต่เป็นวิธีง่าย ๆ ที่ช่วยให้เข้าใจว่า การเปล่งเสียงไม่ได้เกี่ยวข้องกับเสียงที่เดินทางผ่านอากาศเพียงอย่างเดียว

     ผลการทดลองอาจแตกต่างกันในแต่ละคน เพราะลักษณะเสียง อุปกรณ์ และการได้ยินของแต่ละคนไม่เหมือนกัน

ถ้าเสียงร้องเพลงในคลิปต่างจากตอนร้อง ควรตรวจสอบอะไรบ้าง

     สำหรับคนที่ชอบร้องเพลง ความแตกต่างระหว่างเสียงขณะร้องกับเสียงที่อัดไว้อาจทำให้เข้าใจผิดเกี่ยวกับคุณภาพเสียงร้องของตัวเองได้

     บางคนรู้สึกว่าตอนร้องเสียงเต็มและไพเราะ แต่เมื่อเปิดคลิปกลับได้ยินเสียงบางลง เสียงลมหายใจชัดขึ้น หรือบางช่วงฟังดูไม่มั่นคง

     สิ่งสำคัญคือ ต้องแยกให้ออกระหว่าง ลักษณะของเสียงร้อง กับ ความแม่นยำของโน้ตที่ร้อง

เสียงร้องฟังบางหรือแหลม ไม่ได้หมายความว่าร้องผิดโน้ต

     ถ้าเสียงร้องในคลิปฟังบางกว่าตอนร้อง อาจเกี่ยวข้องกับวิธีที่เราได้ยินเสียงตัวเอง ตำแหน่งไมโครโฟน หรืออุปกรณ์ที่ใช้เปิดฟัง

     แต่ถ้าเสียงร้องสูงหรือต่ำกว่าโน้ตที่ต้องการจริง ๆ นั่นเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ซึ่งเกี่ยวข้องกับความแม่นยำในการร้องให้ตรงระดับเสียง หรือ Pitch Accuracy

     ทั้งสองเรื่องนี้ควรตรวจสอบแยกกัน เพราะเสียงที่ฟังบางลงไม่ได้หมายความว่าเราร้องโน้ตผิดเสมอไป

     ตัวอย่างเช่น หากเราร้องโน้ตซอล (G4) ค้างไว้แล้วอัดเสียง เมื่อเปิดฟังแล้วพบว่าเสียงยังอยู่ที่ G4 แต่ลักษณะของเสียงฟังบางกว่าตอนร้อง ก็ไม่ควรสรุปว่าร้องผิดโน้ตเพียงเพราะเนื้อเสียงเปลี่ยนไป

     หากต้องการตรวจสอบว่าร้องตรงโน้ตหรือไม่ อาจใช้เปียโน กีต้าร์ หรือโปรแกรมตรวจระดับเสียงเป็นตัวช่วย แล้วเปรียบเทียบกับเสียงที่อัดไว้

     วิธีนี้ช่วยให้แยกได้ชัดขึ้นว่า เราร้องไม่ตรงโน้ตจริง ๆ หรือเพียงรู้สึกว่าเสียงที่ได้ยินมีลักษณะแตกต่างจากตอนร้อง

การฟังเสียงย้อนหลังช่วยให้สังเกตข้อผิดพลาดในการร้องได้ง่ายขึ้น

     ขณะร้องเพลง เราต้องควบคุมหลายอย่างพร้อมกัน ทั้งลมหายใจ คำร้อง ระดับเสียง จังหวะ และการถ่ายทอดอารมณ์ จึงอาจไม่มีเวลาสังเกตทุกรายละเอียดของเสียงตัวเอง

     แต่เมื่ออัดเสียงแล้วเปิดฟังย้อนหลัง เราสามารถตั้งใจฟังทีละเรื่องได้ เช่น

• ออกเสียงคำร้องได้ชัดเจนหรือไม่
• ร้องโน้ตสูงและต่ำได้แม่นยำเพียงใด
• ช่วงท้ายประโยคเสียงตกหรือขาดแรงหรือไม่
• ร้องตรงจังหวะกับดนตรีหรือเปล่า
• ควบคุมความดังและเบาของแต่ละประโยคได้ดีเพียงใด
• มีเสียงลมหายใจรบกวนเสียงร้องมากเกินไปหรือไม่

การฟังเสียงร้องย้อนหลังช่วยให้สังเกตระดับโน้ต จังหวะ ลมหายใจ และความดังเบาที่อาจไม่ทันสังเกตขณะร้อง

     การฟังเสียงย้อนหลังยังนำไปใช้พัฒนาทักษะการเล่นเครื่องดนตรีได้ด้วย โดยเฉพาะการควบคุมน้ำหนักเสียงและจังหวะ สามารถศึกษาเพิ่มเติมจากบทความฝึกควบคุม Dynamics ด้วยการอัดเสียงตัวเอง ซึ่งอธิบายวิธีสังเกต Attack น้ำหนักมือ และ Timing จากเสียงที่บันทึกไว้

     อย่างไรก็ตาม การฟังย้อนหลังควรใช้เพื่อทำความเข้าใจเสียงตัวเองและหาจุดที่ต้องพัฒนา ไม่ใช่ตัดสินว่าตัวเองร้องเพลงไม่ดีจากคลิปเพียงครั้งเดียว

     หากต้องการเปรียบเทียบพัฒนาการร้องเพลงในแต่ละครั้ง ควรใช้อุปกรณ์ ระยะไมโครโฟน และสภาพห้องที่ใกล้เคียงกัน เพื่อให้ได้ยินความแตกต่างจากการร้องของเรามากกว่าความแตกต่างจากวิธีบันทึกเสียง

สรุป: เสียงตัวเองในคลิปไม่เหมือนตอนพูด เป็นเรื่องปกติหรือไม่

     การที่เสียงจากคลิปฟังแตกต่างจากเสียงที่เราได้ยินขณะพูดหรือร้องเพลง เป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ตามปกติ เพราะวิธีที่เราได้ยินเสียงทั้งสองแบบไม่เหมือนกัน

     ขณะพูด เราได้ยินเสียงที่เดินทางผ่านอากาศร่วมกับเสียงจากการสั่นสะเทือนที่ส่งผ่านเนื้อเยื่อและกระดูกกะโหลกศีรษะ ทำให้เสียงที่ได้ยินอาจมีความทุ้มและความหนาแตกต่างจากเสียงบันทึก

     แต่เมื่อเปิดคลิป เราได้ยินเสียงที่ไมโครโฟนรับจากอากาศ แล้วนำมาเปิดผ่านลำโพงหรือหูฟัง โดยไม่มีการสั่นสะเทือนจากการเปล่งเสียงของตัวเองร่วมอยู่ด้วยเหมือนขณะพูด

     นอกจากนี้ ระยะไมโครโฟน สภาพห้อง ระบบปรับแต่งเสียง และอุปกรณ์ที่ใช้ฟังยังสามารถเปลี่ยนรายละเอียดของเสียงในคลิปได้อีกด้วย

     สิ่งสำคัญคือ เสียงที่ฟังแปลกไปจากความคุ้นเคยไม่ได้หมายความว่าเสียงพูดหรือเสียงร้องของเราไม่ดี และไม่ได้แปลว่าเราร้องผิดโน้ตเสมอไป

     เมื่อเข้าใจว่าทำไมเสียงที่ได้ยินขณะพูดจึงต่างจากเสียงบันทึก เราจะสามารถฟังเสียงตัวเองได้อย่างเข้าใจมากขึ้น และนำการอัดเสียงมาใช้สังเกตข้อผิดพลาด ฝึกการร้องเพลง และพัฒนาทักษะทางดนตรีได้อย่างเหมาะสม